Το όνομα «Ξενία» επιστρέφει στον ελληνικό τουρισμό υπό νέο πρίσμα. Η σημερινή κινητικότητα δεν αφορά την αναβίωση μιας κρατικής ξενοδοχειακής αλυσίδας, αλλά την ενεργοποίηση ενός χαρτοφυλακίου ιστορικών ακινήτων που για χρόνια έμενε αναξιοποίητο.
Η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου, η ΕΤΑΔ, θυγατρική της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας, της ΕΕΣΥΠ που είναι ευρέως γνωστή ως Υπερταμείο, διαχειρίζεται σήμερα ένα από τα πιο ιδιαίτερα «φιλέτα» της εγχώριας τουριστικής οικονομίας.
Στο χαρτοφυλάκιο των Ξενία, το σημερινό στιγμιότυπο αφορά 29 ακίνητα. Εξ αυτών, 11 βρίσκονται υπό καθεστώς μίσθωσης και λειτουργούν, 6 είναι σε τελικό στάδιο υπογραφής συμβάσεων και 8 ακόμη τελούν υπό ωρίμανση για να ακολουθήσουν πλειοδοτικοί διαγωνισμοί. Η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι ένα ιστορικό κομμάτι δημόσιας περιουσίας αρχίζει να αποκτά ξανά επενδυτικό ενδιαφέρον.
Πώς το όραμα του ΕΟΤ διαμόρφωσε την ταυτότητα των «Ξενία»
Η ιστορία των «Ξενία» ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1950, όταν ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού, ο ΕΟΤ, επιχείρησε να δημιουργήσει τις πρώτες σύγχρονες τουριστικές υποδομές σε μια χώρα που δεν είχε ακόμη ώριμη ξενοδοχειακή αγορά σε όλη την επικράτεια. Το πρόγραμμα περιλάμβανε ξενοδοχεία, μοτέλ, τουριστικά περίπτερα, πλαζ και οδικούς σταθμούς, με σκοπό να ανοίξει δρόμους για τον τουρισμό σε περιοχές όπου η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν είχε ακόμη αναπτύξει οργανωμένη παρουσία.
Η πιο εμβληματική περίοδος θα έλεγε κανείς ήταν η δεκαετία πριν την δικτατορία (1957-1967), όταν ο Άρης Κωνσταντινίδης συνδέθηκε με την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του προγράμματος. Εκεί διαμορφώθηκε και η ταυτότητα που κάνει ακόμη σήμερα τα «Ξενία» αναγνωρίσιμα. Το πρώτο στοιχείο ήταν η τοποθεσία. Τα κτίρια τοποθετήθηκαν σε σημεία υψηλής φυσικής, πολιτιστικής και οικονομικής αξίας, σε νησιά, ορεινούς προορισμούς, παραθαλάσσια μέτωπα και περιοχές με ιστορικό βάρος. Το δεύτερο ήταν η αρχιτεκτονική λιτότητα.
Χαμηλή κλίμακα, καθαρές γραμμές, λειτουργικότητα, προνομιακή θέα και ομαλή ένταξη στο τοπίο. Το τρίτο ήταν η ελληνικότητα χωρίς φολκλόρ. Τα «Ξενία» δεν αντέγραφαν τη διεθνή πολυτέλεια ούτε την αρχιτεκτονική αργκώ της εποχής. Συνδύαζαν μοντερνισμό, τοπικά υλικά, αίσθηση μέτρου και σεβασμό στον τόπο. Άλλωστε αποτελούσαν κρατικό project. Αυτή είναι και η πραγματική υπεραξία του brand. Σε μια αγορά όπου πολλά νέα ξενοδοχειακά προϊόντα μοιάζουν μεταξύ τους, τα Ξενία διαθέτουν κάτι σπάνιο. Έχουν ιδία ταυτότητα πριν ακόμη ξεκινήσει η επένδυση.
Η παρακμή βέβαια ήρθε όταν άλλαξε το μοντέλο του ελληνικού τουρισμού. Η μαζικοποίηση, οι μεγαλύτερες μονάδες, οι νέες απαιτήσεις άνεσης και η χρόνια αδυναμία συντήρησης άφησαν πολλά «Ξενία» πίσω. Ορισμένα έκλεισαν, άλλα άλλαξαν χρήση, αρκετά έμειναν για χρόνια χωρίς καθαρό σχέδιο αξιοποίησης. Το σημερινό στοίχημα είναι αν μπορούν να επιστρέψουν χωρίς να χαθεί αυτό που τα έκανε ξεχωριστά.
Τα projects που ανοίγουν τον επόμενο επενδυτικό κύκλο
Το σημερινό σχήμα δεν είναι κλασική Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα, δηλαδή ΣΔΙΤ, με την αυστηρή θεσμική έννοια του όρου. Είναι κυρίως ένα μοντέλο αξιοποίησης δημόσιας ακίνητης περιουσίας μέσω μακροχρόνιων μισθώσεων, παραχωρήσεων και ηλεκτρονικών πλειοδοτικών διαγωνισμών. Η ΕΤΑΔ διατηρεί τον ρόλο του δημόσιου διαχειριστή, ενώ ιδιώτες επενδυτές ή φορείς αναλαμβάνουν την αποκατάσταση, την αναβάθμιση και τη λειτουργία κάθε ακινήτου.
Το «Ξενία» Ουρανούπολης είναι από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της νέας φάσης. Η ΕΤΑΔ ολοκλήρωσε ανοικτό ηλεκτρονικό πλειοδοτικό διαγωνισμό για μακροχρόνια εκμίσθωση 30 ετών, με προσωρινή ανάδοχο την «ΔΟΜΕΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Α.Ε.», του ομίλου Domes Resorts. Το ακίνητο χτίστηκε το 1959 από τον Περικλή Σακελλάριο, βρίσκεται στην πύλη του Αγίου Όρους και περιλαμβάνει 82 δωμάτια και 16 bungalows. Η επόμενη φάση προβλέπει την αναβάθμιση και πλήρη επαναλειτουργία του ως σύγχρονης ξενοδοχειακής μονάδας.
Στη Βυτίνα, η OTUS I.K.E. ανακηρύχθηκε οριστικός πλειοδότης για το ιστορικό «Ξενία» της Αρκαδίας. Η αξιοποίηση προβλέπει μακροχρόνια εκμίσθωση 40 ετών, με δυνατότητα παράτασης για επιπλέον 10 έτη. Το ακίνητο έχει έκταση 36.638 τ.μ., περιλαμβάνει μη λειτουργούν ξενοδοχείο 20 δίκλινων δωματίων, κατασκευάστηκε το 1961 σε σχέδια του Κώστα Μπίτσιου και χαρακτηρίστηκε μνημείο το 2008.
Στην Άνδρο, η ΕΤΑΔ προχωρά στη μίσθωση παραχώρησης του «Ξενία» Τρίτων στον Δήμο Άνδρου για 40 έτη. Στόχος είναι η αποκατάσταση, η ανακαίνιση και η βιώσιμη αξιοποίηση ενός ακινήτου με υψηλή αρχιτεκτονική και ιστορική αξία. Η ίδια η ανακοίνωση της ΕΤΑΔ συνδέει την αξιοποίηση με την επαναφορά των Ξενία ως σύγχρονου δικτύου προορισμών με πολιτιστική και αναπτυξιακή διάσταση.
Η κατεύθυνση είναι πλέον σαφής. Τα «Ξενία» δεν επιστρέφουν με ένα ενιαίο λειτουργικό μοντέλο. Κάθε ακίνητο κινείται με διαφορετική ταχύτητα, διαφορετικό επενδυτή ή φορέα και διαφορετική χρήση. Το κοινό πλαίσιο είναι η προσπάθεια να συνδεθεί η δημόσια ακίνητη περιουσία με ιδιωτικό κεφάλαιο, τοπική ανάπτυξη και προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Το μέλλον του brand θα κριθεί από αυτή την ισορροπία. Αν τα «Ξενία» αντιμετωπιστούν ως ευκαιριακή επένδυση σε προνομιακές τοποθεσίες, η εμπορική αξιοποίηση μπορεί να προχωρήσει, αλλά η υπεραξία του ονόματος σταδιακά θα χαθεί. Αν η νέα χρήση σεβαστεί την κλίμακα, το τοπίο, την αρχιτεκτονική λιτότητα και την κληρονομιά του χώρου, τότε τα «Ξενία» μπορούν να αποφέρουν μακροχρόνια οφέλη στο Ελληνικό Δημόσιο, στους ιδιώτες επενδυτές αλλά και στις τοπικές οικονομίες.
