Οι θαλάσσιες νάρκες δεν μοιάζουν με τα υπερσύγχρονα drones ή τους υπερηχητικούς πυραύλους που πρωταγωνιστούν στους πολέμους σήμερα. Είναι «απλά, καθόλου cool όπλα», όπως λέει ο Scott Savitz, ειδικός σε θέματα πολεμικού ναυτικού στο think tank RAND, ο οποίος είχε υπηρετήσει στο Μπαχρέιν το 2001.
Φτιαγμένες πριν και από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν έχουν εξελιχθεί πολύ έκτοτε. Η εικόνα τους δεν διαφέρει από αυτήν που οι περισσότεροι έχουν δει σε παλιές ταινίες. Μοιάζουν με αιχμηρές μεταλλικές σφαίρες, αρκετά μικρές για να μεταφερθούν ακόμα και με μια αλιευτική βάρκα και γεμάτες με TNT και νιτρικό αμμώνιο.
Αλλά όταν εκρήγνυνται, μπορούν να σπάσουν ένα πλοίο στη μέση, όπως λέει ο Savitz στο Fortune. Συνήθως, έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση από έναν πύραυλο και ενώ κοστίζουν μόνο λίγες χιλιάδες δολάρια, μπορούν να προκαλέσουν ζημιές εκατομμυρίων.
Και επίσης είναι αρκετά αποτελεσματικές: Οι θαλάσσιες νάρκες έχουν προκαλέσει το 77% από όλες τις απώλειες σε πλοία που έχει υποστεί το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ από το 1950, σύμφωνα με το Κέντρο Strauss στο Πανεπιστήμιο του Τέξας.
Καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται, το Ιράν στρέφεται σε αυτή την παλιά τεχνολογία για να βελτιώσει τη θέση του σε έναν πόλεμο που μέχρι στιγμής κυριαρχείται από υπερηχητικούς πυραύλους. Η θαλάσσια νάρκη δεν είναι ένα εντυπωσιακό όπλο, όμως αυτή τη στιγμή θα μπορούσε να είναι το πιο επικίνδυνο όπλο του Ιράν στη στρατιωτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ.
Τοποθετώντας νάρκες στα Στενά του Ορμούζ, από όπου υπό κανονικές συνθήκες περνά το ένα τέταρτο του πετρελαίου του κόσμου, και πραγματοποιώντας επιθέσεις σε τάνκερ στην περιοχή, το Ιράν κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία.
Οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί και πολλές χώρες βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με μια νέα ενεργειακή κρίση: Το Πακιστάν κλείνει τα σχολεία και επιβάλλει 4ήμερη εβδομάδα εργασίας, η Ινδία κλείνει εστιατόρια και ξενοδοχεία σε όλη τη χώρα και η Ταϊλάνδη ζήτησε από τους δημόσιους υπαλλήλους να μην χρησιμοποιούν το ασανσέρ.
Το Ιράν δεν έχει κλείσει στ΄ αλήθεια τα Στενά του Ορμούζ, όπως εξηγεί ο Savitz. «Είναι απόφαση των μεμονωμένων χρηστών αν είναι πρόθυμοι να αναλάβουν τον κίνδυνο. Εάν (οι Ιρανοί) μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο, ή τον αντιληπτό κίνδυνο, σε επίπεδο τέτοιο ώστε η εμπορική κυκλοφορία να αποφασίσει ότι δεν θα περάσει από αυτό το στενό, τότε αυτό είναι αρκετό».
Τα επίπεδα του κινδύνου στα Στενά έχουν ήδη τρομάξει τις περισσότερες μεγάλες εταιρείες που ασφαλίζουν έναντι πολεμικού κινδύνου, αναγκάζοντάς τις να αποσύρουν την κάλυψη των πλοίων στο σημείο. Οι ναύλοι μεταφοράς έχουν εκτοξευθεί σε ιστορικά υψηλά και ένα πολύ μεγάλο πλοίο μεταφοράς αργού πετρελαίου που κατευθύνεται από τα Στενά προς την Κίνα μπορεί να αποφέρει μισό εκατομμύριο σε έσοδα την ημέρα. Ωστόσο, εάν αληθεύει ότι το Ιράν έχει τοποθετήσει νάρκες στα Στενά, αυτό σημαίνει ότι ακόμα και ένας προσωρινός αποκλεισμός θα εξελιχθεί σε πρόβλημα με μεγαλύτερη διάρκεια.
Οι θαλάσσιες νάρκες είναι τόσο ισχυρές, εν μέρει, επειδή έχουν «δυσανάλογες ψυχολογικές επιπτώσεις», είναι σχεδιασμένες να εκμεταλλεύονται τον φόβο του αγνώστου. Οι νάρκες είναι σχεδόν αόρατες σε κάθε στάδιο και σε αντίθεση με τους πυραύλους, είναι απίστευτα δύσκολο να ανιχνευθούν.
Κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Δεξαμενόπλοιων» της δεκαετίας του ’80, το Ιράν και το Ιράκ επιτέθηκαν σε 450 πλοία στον Περσικό Κόλπο και το πιο καταστροφικό τους όπλο ήταν η νάρκη. Το 1988, δέκα ναύτες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού τραυματίστηκαν σοβαρά στο αεροπλανοφόρο USS Samuel Roberts το οποίο χτυπήθηκε από μια ιρανική νάρκη M-08 που είχε σχεδιαστεί ακριβώς 80 χρόνια νωρίτερα. «Και τα τρία πολεμικά πλοία των ΗΠΑ που υπέστησαν ζημιές από νάρκες το 1988 και το 1991 δεν γνώριζαν ότι βρίσκονταν σε ναρκοπέδιο όταν συνέβη αυτό», είπε ο Savitz.
Ωστόσο, όπως προσθέτει ο ειδικός, «οι ΗΠΑ δεν επενδύουν επαρκώς στον πόλεμο των ναρκών εδώ και πολλές δεκαετίες». Το αμερικανικό Ναυτικό παρόπλισε τα τελευταία ναρκαλιευτικά του στον Περσικό Κόλπο τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Οι νάρκες είναι πολύ «βαρετές» για να κερδίσουν κονδύλια του αμερικανικού προϋπολογισμού. «Ένας υπερηχητικός πύραυλος είναι συναρπαστικός και τραβάει την προσοχή. Οι νάρκες όχι». Η τελευταία φορά που ένα πολεμικό πλοίο των ΗΠΑ υπέστη ζημιές από νάρκη ήταν το 1991.
Ακόμη και υπό ιδανικές συνθήκες, η απομάκρυνση ναρκών είναι βασανιστικά αργή. Σύμφωνα με τον Savitz, είναι έως και χίλιες φορές πιο ακριβό να αφαιρεθεί μια νάρκη από το να τοποθετηθεί.
«Μια βιαστική απομάκρυνση», που θα άνοιγε μόνο μία στενή λωρίδα για να περάσουν τα δεξαμενόπλοια, θα μπορούσε να συμβεί σε λίγες μέρες, λέει ο Savitz. Αλλά ο πλήρης καθαρισμός και η σάρωση ολόκληρης της πλωτής οδού, σε σημείο ώστε τα δεξαμενόπλοια να αισθάνονται απόλυτα σίγουρα ότι δεν έχει απομείνει τίποτα, θα μπορούσε να διαρκέσει πολύ περισσότερο ή και να μην γίνει ποτέ. Υπάρχουν ακόμα νάρκες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Βαλτική Θάλασσα και στον Ειρηνικό, επειδή δεν έχουν καθαριστεί πλήρως.
Τελικά, η ψυχολογία θα αλλάξει. Κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Δεξαμενόπλοιων», τα πλοία διέσχιζαν ούτως ή άλλως ναρκοπέδια. Περίπου το 1% από αυτά χτυπήθηκε, σημειώνει ο Savitz, «αλλά η ανταμοιβή έκανε το το ρίσκο να θεωρείται δικαιολογημένο».
