Εφαρμογή πρακτικών τεχνητής έλλειψης με στόχο την αύξηση των τιμών διαπιστώνει στην ελληνική αγορά ελαιολάδου ερευνητική μελέτη της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία εξετάζει την αλληλεξάρτηση των τιμών παραγωγών μεταξύ Ελλάδας, Ισπανίας και Ιταλίας, των τριών δηλαδή μεγαλύτερων ελαιοπαραγωγών χωρών της Ευρώπης. Το παραπάνω φαινόμενο εντοπίζεται ειδικά εάν την προηγούμενη χρονιά υπήρχε μεγάλη αύξηση των τιμών, για παράδειγμα λόγω μειωμένης παραγωγής. Οι παραγωγοί διστάζουν να πουλήσουν με την προσδοκία υψηλότερων τιμών, παρά το γεγονός ότι μπορεί να υπάρχει στην πραγματικότητα επάρκεια προϊόντος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) αν και η τιμή λιανικής του ελαιολάδου ήταν στα τέλη του 2023 αυξημένη κατά 58,50%, στα τέλη του 2024 είχε υποχωρήσει μόλις κατά 0,58%, ενώ η μεγαλύτερη πλέον μείωση έγινε το 2025, με την τιμή του ελαιολάδου τον Δεκέμβριο του 2025 να είναι χαμηλότερη κατά 34% σε σύγκριση με ένα χρόνο πριν. Πάντως, σε καμία περίπτωση η τιμή λιανικής δεν επέστρεψε στα προ του 2023 επίπεδα, ενώ η σωρευτική αύξηση της τιμής την τελευταία πενταετία είναι 57,17%.
Επιπλέον, σύμφωνα με την ίδια μελέτη, οι παραγωγοί ελαιολάδου στην Ελλάδα τείνουν να κρατούν στις αποθήκες το προϊόν, βγάζοντάς το στην αγορά σταδιακά, αναλόγως με τις δικές τους οικονομικές ανάγκες, αντί να αντιδρούν άμεσα στις διακυμάνσεις τιμών της διεθνούς αγοράς. «Το παραπάνω δημιουργεί μια καθυστερημένη αντίδραση στις διακυμάνσεις της αγοράς», κάτι, βεβαίως, που στη συνέχεια μπορεί να δημιουργεί και ασυμμετρίες στην αγορά λιανικής.
Ενα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εγχώριας αγοράς που ερμηνεύει την ανελαστική προσφορά είναι, σύμφωνα με τη μελέτη, η σημαντική εγχώρια κατανάλωση ελαιολάδου και οι πολλοί μικροί παραγωγοί. Τι ακριβώς συμβαίνει; Η κατά κεφαλήν κατανάλωση ελαιολάδου στην Ελλάδα είναι η υψηλότερη παγκοσμίως και ένα σημαντικό μέρος της παραγωγής καταλήγει στην οικιακή κατανάλωση ή στο ευρύτερο οικογενειακό φιλικό περιβάλλον. Ετσι, ακόμη και εάν υπάρχει μία κρίση στις τιμές λόγω ξαφνικής αύξησης της διεθνούς ζήτησης, οι πολλοί μικροί παραγωγοί είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν να αυξήσουν την προσφορά τους στην αγορά.
Τόσο τα παραπάνω όσο και το γεγονός ότι πολύ μεγάλο μέρος της εγχώριας παραγωγής εξάγεται χύμα στην Ιταλία προς εμφιάλωση και τυποποίηση από τη γείτονα, μπορεί να οδηγούν σε αύξηση των τιμών, χωρίς αυτό να εξηγείται κατ’ ανάγκην από την πραγματική εγχώρια ζήτηση και παραγωγή.
Πάνω από το ήμισυ της ελληνικής παραγωγής ελαιολάδου, έξτρα παρθένου και παρθένου, εξάγεται με τις μεγαλύτερες ποσότητες (πάνω από το 60%) να έχουν προορισμό την Ιταλία. Η τελευταία όμως εισάγει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες ελαιολάδου από την Ισπανία. Ετσι, η τιμή που είναι διατεθειμένοι κάθε φορά να πληρώνουν οι Ιταλοί για το ελληνικό ελαιόλαδο εξαρτάται από την τιμή που έχουν δώσει για να αγοράσουν το ισπανικό. Εάν μια ξηρασία πλήξει την ισπανική παραγωγή και ανεβούν οι τιμές, θα συμπαρασύρουν και το ελληνικό ελαιολάδο, ακόμη και αν η παραγωγή στην Ελλάδα είναι μεγάλη, επιβαρύνοντας, βεβαίως, και τους Έλληνες καταναλωτές.
Την περίοδο 2024/2025 η παραγωγή της Ελλάδας, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου, εκτιμάται σε 250.000 τόνους από 192.000 τόνους την περίοδο 2023/2024, ενώ την περίοδο 2025/2026 προβλέπεται μειωμένη παραγωγή στην Ελλάδα κατά 12%, στους 220.000 τόνους. Μείωση της παραγωγής, αλλά πολύ μικρότερη, της τάξης του 3% προβλέπεται και για την Ισπανία.
Η μελέτη εκπονήθηκε από την Ιωάννα Χριστοδουλάκη και τον Αθανάσιο Δήμα (τμήμα Χαρτογράφησης Αγορών και Έρευνας της Ε.Α.), σε συνεργασία με τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Εργαστηρίου Εφαρμογών Πληροφορικής και Υπολογιστικών Οικονομικών (ΕΕΠΥΟ) Δημήτριο Παναγιώτου και Αθανάσιο Σταυρακούδη.
