Μια τουριστική επιχείρηση μπορεί να έχει εξαιρετικές εγκαταστάσεις, υψηλές αξιολογήσεις και σημαντικές επενδύσεις στο marketing. Αρκεί, όμως, μια σοβαρή διοικητική παράβαση για να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμα, απομάκρυνση εξοπλισμού, σφράγιση χώρου και αρνητική δημοσιότητα.
Στον σύγχρονο τουρισμό, η συμμόρφωση δεν αποτελεί απλώς ζήτημα τήρησης της νομοθεσίας. Αποτελεί μέρος της προστασίας της επένδυσης και της εμπορικής φήμης. Ο ν. 5092/2024 διαμόρφωσε ένα αυστηρό σύστημα ελέγχου της χρήσης του αιγιαλού και της παραλίας. Η εφαρμογή MyCoast, η γεωχωρική απεικόνιση των παραχωρήσεων και οι έλεγχοι με drones ή δορυφορικές λήψεις διευκολύνουν τον εντοπισμό αυθαίρετων καταλήψεων και υπερβάσεων. Οι πολίτες μπορούν να βλέπουν το πολύγωνο μιας παραχώρησης και να καταγγέλλουν πιθανή αυθαίρετη κατάληψη, υπέρβαση ορίων ήπαρεμπόδιση της πρόσβασης.
Η ποιότητα των υπηρεσιών δεν αρκεί
Μια επιχείρηση μπορεί να προσφέρει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες, αλλά να μην έχει ελέγξει με την ίδια επιμέλεια τα όρια της παραχώρησης, την κάλυψη από ομπρέλες και ξαπλώστρες, την πρόσβαση του κοινού ή τις απαιτήσεις ασφάλειας και προσβασιμότητας.
Η απόσταση ανάμεσα στην ισχυρή εμπορική εικόνα και την ανεπαρκή κανονιστική συμμόρφωση δημιουργεί έναν ιδιαίτερα σοβαρό επιχειρηματικό κίνδυνο. Θα μπορούσε να περιγραφεί ως «κανονιστική ασυμμετρία». Ο όρος δεν είναι νομοθετικός, αποδίδει όμως ένα πραγματικό πρόβλημα: το brand αναπτύσσεται ταχύτερα από τους μηχανισμούς που το προστατεύουν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόσυρση, τον Ιούλιο του 2026, της βράβευσης «Γαλάζια Σημαία» από εννέα ακτές της Πάρου και της Χίου. Σύμφωνα με τις σχετικές ανακοινώσεις, η απόφαση δεν συνδέθηκε με υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων, αλλά με ελλείψεις που διαπιστώθηκαν συνολικά στις υπηρεσίες προς τους λουομένους, στην εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία, στην ασφάλεια, στην καθαριότητα και στην ενημέρωση του κοινού. Οι δημοσιευμένες πληροφορίες δεν προσδιορίζουν ποια ακριβώς έλλειψη αφορούσε καθεμία από τις εννέα ακτές.
Η «Γαλάζια Σημαία» είναι διεθνής περιβαλλοντική βράβευση ακτών και όχι κρατική άδεια λειτουργίας. Η συγκεκριμένη περίπτωση αναδεικνύει, ωστόσο, ότι η καλή ποιότητα των υδάτων δεν αρκεί, όταν δεν τηρούνται οι υπόλοιπες προδιαγραφές οργάνωσης και ασφάλειας.
Τι προβλέπει ο νόμος για τις παραβάσεις στον αιγιαλό
Οι κυρώσεις δεν είναι ίδιες σε κάθε περίπτωση. Εξαρτώνται από το είδος, την έκταση και την επανάληψη της παράβασης.
Για αυθαίρετη κατάληψη αιγιαλού ή παραλίας χωρίς σύμβαση επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το τετραπλάσιο του ανταλλάγματος που θα αντιστοιχούσε στην καταληφθείσα έκταση, καθώς και αποκλεισμός από διαδικασίες παραχώρησης για πέντε έτη. Σε δεύτερη παράβαση από λειτουργούσα όμορη επιχείρηση προβλέπονται αυστηρότερες συνέπειες, μεταξύ των οποίων δεκαήμερη αναστολή λειτουργίας, σφράγιση της ταμειακής μηχανής και δεκαετής αποκλεισμός.
Για υπέρβαση έγκυρης παραχώρησης, το πρόστιμο υπολογίζεται στο τετραπλάσιο του ανταλλάγματος που αντιστοιχεί στην επιπλέον έκταση. Πρόσθετες κυρώσεις επιβάλλονται σε επαναλαμβανόμενες υπερβάσεις, ιδίως όταν αυτές υπερβαίνουν το 30% της νόμιμα παραχωρηθείσας έκτασης.
Διαφορετική είναι η περίπτωση αυθαίρετου έργου ή διαμόρφωσης. Εκεί το τετραπλάσιο αντάλλαγμα πολλαπλασιάζεται με τα έτη που έχουν παρέλθει από την κατασκευή ή τη διαμόρφωση, μέχρι πέντε έτη, επιπλέον των πολεοδομικών προστίμων. Προβλέπεται επίσης δεκαετής αποκλεισμός από διαδικασίες παραχώρησης.
Το πρόστιμο από 2.000 έως 60.000 ευρώ αφορά ειδικά την παρεμπόδιση της ελεύθερης πρόσβασης του κοινού στη θάλασσα, τον αιγιαλό ή την παραλία. Δεν αποτελεί το γενικό πρόστιμο για κάθε αυθαίρετη κατάληψη.
Οι διοικητικές συνέπειες μπορεί να είναι άμεσες
Σε περίπτωση κατάληψης χωρίς σύμβαση ή καθ’ υπέρβαση σύμβασης, η Κτηματική Υπηρεσία μπορεί να διατάξει την απομάκρυνση των κινητών στοιχείων εντός 48 ωρών.
Αν ασκείται οικονομική δραστηριότητα σε χώρο που έχει καταληφθεί χωρίς σύμβαση, μπορεί να εκδοθεί διαταγή σφράγισης και διακοπής λειτουργίας. Εντός 24 ωρών από την κοινοποίηση της διαταγής, ο καταληφθείς χώρος σφραγίζεται και τοποθετείται πινακίδα, τουλάχιστον στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα.
Η σφράγιση αφορά τον παράνομα καταληφθέντα χώρο. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αυτόματη συνέπεια κάθε μικρής υπέρβασης ούτε ως αναγκαστική διακοπή ολόκληρης της επιχείρησης, ανεξαρτήτως των πραγματικών περιστατικών.
Πότε ανακύπτει ποινική ευθύνη
Ο νόμος προβλέπει φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή για όποιον επιφέρει στον αιγιαλό ή στην παραλία μεταβολή χωρίς άδεια, καθ’ υπέρβαση άδειας ή βάσει παράνομα εκδοθείσας άδειας. Αν προκαλείται σημαντική οικολογική, περιβαλλοντική ή γεωμορφολογική διατάραξη ή βλάβη, προβλέπεται φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή.
Η απλή αυθαίρετη κατάληψη δεν ταυτίζεται πάντοτε με παράνομη μεταβολή του χώρου. Επίσης, η ποινική ευθύνη ενός διαχειριστή ή νομίμου εκπροσώπου δεν θεμελιώνεται αυτομάτως λόγω της ιδιότητάς του. Απαιτείται να εξεταστεί η συγκεκριμένη συμμετοχή του στην πράξη.
Η παραβίαση διοικητικής σφράγισης μπορεί επίσης, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να υπαχθεί στο άρθρο 178 του Ποινικού Κώδικα.
Από τη διοικητική παράβαση στον κίνδυνο φήμης
Ο ν. 5092/2024 προβλέπει δημόσια αποτύπωση της παράβασης στην πινακίδα σήμανσης, στην ιστοσελίδα του δήμου και στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Η δημόσια καταγραφή μιας παράβασης, σε συνδυασμό με μια δίγλωσση πινακίδα σφράγισης εν μέσω της τουριστικής περιόδου, μπορεί να προκαλέσει αρνητική δημοσιότητα και να επηρεάσει την εμπιστοσύνη πελατών και συνεργατών. Δεν οδηγεί αναγκαστικά σε ακυρώσεις κρατήσεων ή συμβάσεων, αλλά δημιουργεί έναν υπαρκτό εμπορικό και επικοινωνιακό κίνδυνο.
Οι συνέπειες στις συνεργασίες με tour operators εξαρτώνται από κάθε σύμβαση. Μια διοικητική κύρωση, η αναστολή λειτουργίας ή η απώλεια πιστοποίησης μπορεί να ενεργοποιήσει ρήτρες ενημέρωσης, συμμόρφωσης, αναστολής ή καταγγελίας, μόνο εφόσον αυτό προβλέπεται στους συμβατικούς όρους.
Η αποτελεσματικότερη άμυνα είναι ο προληπτικός έλεγχος
Πριν από την έναρξη κάθε τουριστικής περιόδου, η επιχείρηση πρέπει να ελέγχει:
- τα ακριβή όρια και το πολύγωνο της παραχώρησης,
- την ελεύθερη ζώνη τουλάχιστον τεσσάρων μέτρων από την ακτογραμμή,
- την απόσταση μεταξύ συνεχόμενων όμορων επιχειρήσεων, κατά κανόνα έξι
μέτρων, με τις νόμιμες εξαιρέσεις, - το επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης από ομπρέλες, ξαπλώστρες και άλλα κινητά
στοιχεία, - τις ειδικές υποχρεώσεις προσβασιμότητας ΑμεΑ,
- την τυχόν υποχρέωση ναυαγοσωστικής κάλυψης και ποιος φορέας οφείλει να την
εξασφαλίσει, την ανάρτηση της υποχρεωτικής πινακίδας παραχώρησης. - Σε περίπτωση πράξης απομάκρυνσης ή διαταγής σφράγισης, η νομική αντίδραση πρέπει να είναι άμεση. Ο νόμος προβλέπει αίτηση ακυρώσεως στο αρμόδιο Διοικητικό Εφετείο εντός πέντε ημερών. Η άσκησή της δεν αναστέλλει αυτομάτως την εκτέλεση, ενώ η προσωρινή δικαστική προστασία υπόκειται σε ειδικές και αυστηρές προϋποθέσεις.
Συμπέρασμα
Στον τουρισμό, η φήμη χτίζεται σταδιακά, αλλά μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο από μία παράβαση που δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως.
Η συμμόρφωση δεν είναι γραφειοκρατικό βάρος. Είναι εργαλείο επιχειρηματικής προστασίας. Η ακριβής γνώση των ορίων της παραχώρησης, ο έγκαιρος νομικός και τεχνικός έλεγχος και η εκπαίδευση του προσωπικού προστατεύουν όχι μόνο τη νόμιμη λειτουργία της επιχείρησης, αλλά και το σημαντικότερο άυλο περιουσιακό της στοιχείο: την εμπιστοσύνη που συνοδεύει το όνομά της.
