Τι αλλάζει με το άρθρο 198Α: πότε «παγώνει» η δίωξη για Εφορία/ΕΦΚΑ και πότε μπορεί να σβήσει οριστικά, με τις εξαιρέσεις που δεν συγχωρούν αμέλεια.
Υπάρχει μια στιγμή, κοινή σε πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, που δεν μοιάζει μεοικονομικό report. Μοιάζει με νύχτα χωρίς ύπνο. Έχεις κάνει τα «σωστά» (μειώσεις κόστους, διακανονισμούς, δεύτερες δουλειές), αλλά οι αριθμοί επιμένουν. Και μαζί τους επιμένει κάτι πιο βαρύ από τη ρευστότητα: το άγχος ότι, πέρα από την πτώχευση, σε περιμένει και η ποινική έκθεση για οφειλές προς το Δημόσιο ή τον ΕΦΚΑ. Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αποσυμπιέσει η νομοθετική προσθήκη του άρθρου 198Α στον Ν. 4738/2020, με το άρθρο 178 του Ν. 5259/2025 (ΦΕΚ Α’ 228/12.12.2025).
Η ρύθμιση είναι καίρια, γιατί «αγγίζει» δύο από τα συνηθέστερα αδικήματα που βαραίνουν τους ανθρώπους πίσω από μια αποτυχημένη ή υπερχρεωμένη δραστηριότητα: τη μη καταβολή χρεών προς το Δημόσιο (άρθρο 25 Ν. 1882/1990) και τη μη καταβολή/απόδοση ασφαλιστικών εισφορών (άρθρο 1 παρ. 1, 2 και 7 α.ν. 86/1967).
Από «ποινική πίεση» σε διαδικασία με αρχή – μέση – τέλος
Μέχρι σήμερα, στην πράξη, η ποινική διαδικασία λειτουργούσε συχνά ως μηχανισμός πίεσης: όσο πιο αργά κλείνει το θέμα της αφερεγγυότητας, τόσο περισσότερο ο οφειλέτης ζει με μια ανοιχτή δικογραφία στο πίσω μέρος του μυαλού του. Η νομοθετική κατεύθυνση πλέον είναι πιο ρεαλιστική: η πτώχευση δεν αντιμετωπίζεται ως «τεκμήριο ηθικής απαξίας», αλλά ως θεσμικό εργαλείο εκκαθάρισης/δεύτερης ευκαιρίας, με σαφείς κανόνες.
Το άρθρο 198Α βάζει ένα καθαρό μήνυμα: όταν μπαίνεις σε πτωχευτική διαδικασία, η ποινική “καταιγίδα” για συγκεκριμένα χρέη δεν συνεχίζει να σε χτυπά ανεξέλεγκτα, αλλά ούτε εξαφανίζεται «μαγικά», ιδίως αν υπάρχουν εξαιρούμενες οφειλές.
Διαβάστε ακόμα: Η κρυφή παγίδα της πτώχευσης: Πώς το κράτος ζητά τα κλειδιά που σας έχει ήδη πάρει και πώς να αποδράσετε
1. Το «πάγωμα» που έρχεται αυτομάτως
Με τη δημοσίευση της απόφασης που κηρύσσει την πτώχευση ή με την πράξη που διατάσσει την καταχώριση στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας (ΗΜΦ), η ποινική δίωξη για τα παραπάνω αδικήματα αναστέλλεται και αναβάλλεται η εκτέλεση τυχόν ήδη επιβληθείσας ποινής. Δηλαδή, αν υπάρχει ήδη «τρένο» σε κίνηση, μπαίνει φρένο. Το ΗΜΦ δεν είναι μια αφηρημένη έννοια· είναι συγκεκριμένη ψηφιακή διαδικασία/καταχώριση που λειτουργεί ως δημόσιο σημείο αναφοράς για την αφερεγγυότητα.
Η μεγάλη παγίδα (η εξαίρεση): Αν υπάρχουν οφειλές προς το Δημόσιο που εξαιρούνται της απαλλαγής, η δίωξη για τη μη καταβολή αυτών δεν αναστέλλεται. Με απλά λόγια, δεν καλύπτονται όλα. Και εδώ είναι που χρειάζεται καθαρή χαρτογράφηση από την πρώτη μέρα.
2. Όταν η πτώχευση «προλαβαίνει», η δίωξη δεν ξεκινά καν
Το άρθρο 198Α έχει και δεύτερο, πιο «χειρουργικό» εργαλείο: αν η πτώχευση/ΗΜΦ συμβεί πριν περάσει το χρονικό διάστημα που ενεργοποιεί την αίτηση για ποινική δίωξη, τότε τα αρμόδια όργανα δεν υποβάλλουν καν την αίτηση προς τον Εισαγγελέα. Αν έχει ήδη υποβληθεί αίτηση αλλά δεν έχει ασκηθεί δίωξη, ο Εισαγγελέας ενημερώνεται. Αυτό αλλάζει το παιχνίδι του χρόνου. Για τον επιχειρηματία, η πρακτική αξία είναι προφανής: ο έγκαιρος χειρισμός δεν «βελτιώνει απλώς τη θέση σου»—μπορεί να αποτρέψει την εκκίνηση ποινικής διαδικασίας.
3. Το πραγματικό τέλος: πότε «σβήνει» οριστικά το αξιόποινο
Το πιο δυνατό σημείο της διάταξης είναι η μετάβαση από την αναστολή στην εξάλειψη του αξιοποίνου. Αν ο οφειλέτης λάβει απαλλαγή (κατά τα άρθρα 192 και 195 του πτωχευτικού πλαισίου) και περάσουν οι προθεσμίες ανάκλησης ή απορριφθεί αίτηση ανάκλησης, τότε το αξιόποινο εξαλείφεται και διακόπτεται ακόμη και η εκτέλεση ποινής που έχει αρχίσει.
Αλλά και εδώ υπάρχουν «κόφτες»: σε περίπτωση εν μέρει απαλλαγής, το αξιόποινο δεν εξαφανίζεται για ό,τι δεν απαλλάχθηκε, ιδίως όταν υπερβαίνει τα ποσοτικά όρια που απαιτούνται για τη στοιχειοθέτηση των αδικημάτων. Με άλλα λόγια, η μερική λύση μπορεί να αφήσει ποινικό υπόλοιπο.
4. Η παραγραφή δεν σε «σώζει» όσο παγώνει η δίωξη
Κάποιος θα σκεφτεί: «ωραία, θα περάσει ο χρόνος». Όχι έτσι. Όσο διαρκεί η αναστολή, αναστέλλεται και η παραγραφή, κατά παρέκκλιση του άρθρου 113 ΠΚ, και δεν συμπληρώνεται πριν περάσει ένα (1) έτος από τη λήξη της αναστολής. Το σύστημα δίνει χώρο στη διαδικασία, αλλά κρατά μηχανισμό επανεκκίνησης αν η απαλλαγή ανακληθεί/εξαφανιστεί.
Τι να κρατήσει ο «πτωχός» (3 πρακτικά μαθήματα)
- Μην αφήνεις την υπόθεση να σε προλάβει: Ο χρόνος της κίνησης (πτώχευση/ΗΜΦ) μπορεί να κρίνει αν η δίωξη απλώς παγώνει ή δεν ξεκινά καθόλου.
- Μην χτίζεις στρατηγική χωρίς χάρτη εξαιρέσεων: Οφειλές που εξαιρούνται της απαλλαγής ή σενάρια μερικής απαλλαγής αλλάζουν πλήρως το ποινικό ρίσκο.
- Πειθαρχία αφήγησης: Ο επιχειρηματίας που μιλά καθαρά, με τεκμήρια και σχέδιο, κερδίζει χρόνο και αξιοπιστία απέναντι σε τράπεζες/προμηθευτές/εργαζόμενους – και αυτό συχνά είναι η διαφορά μεταξύ αποτυχίας και «δεύτερης εκκίνησης».
Το 198Α δεν είναι «άφεση αμαρτιών». Είναι όμως ένα νέο συμβόλαιο: αν μπεις θεσμικά στη διαδικασία και φτάσεις νόμιμα στην απαλλαγή, το ποινικό βάρος για συγκεκριμένες οφειλές μπορεί να πάψει να σε ακολουθεί.
