Η κατανόηση του κρατικού προϋπολογισμού παραμένει, διαχρονικά, ένα δύσβατο πεδίο για τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών. Κι όμως, είναι ίσως το πιο καθοριστικό εργαλείο για να διαβάσει κανείς τις πραγματικές προτεραιότητες μιας κυβέρνησης. Σε αυτήν ακριβώς τη διαπίστωση εστιάζει η πρωτοβουλία «Προϋπολογισμός Πολιτών 2026», που παρουσιάστηκε σε εκδήλωση στο Κεντρικό Κατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος.
Η δράση συνδιοργανώθηκε από την ερευνητική ομάδα «Διαφάνεια του Προϋπολογισμού», υπό την επιστημονική ευθύνη της Κατερίνας Σαββαΐδου, και τον Τάσο Αβραντίνη, πρόεδρο του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών, με τη συμμετοχή ακαδημαϊκών και θεσμικών φορέων.
Όπως επισημάνθηκε, ο στόχος δεν είναι η τεχνική ανάλυση για λίγους, αλλά η μετάφραση ενός περίπλοκου εργαλείου σε κοινή γλώσσα.
Κράτος, πολίτης και το αποτύπωμα των δαπανών
Ο Τάσος Αβραντίνης έθεσε τον τόνο της συζήτησης, δίνοντας έμφαση στη σχέση κράτους και πολίτη. Όπως υπογράμμισε, η σημασία της πρωτοβουλίας υπερβαίνει τα όρια μιας οικονομικής ανάλυσης και αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο αυξανόμενο αποτύπωμα του κράτους στην οικονομία, με τις δημόσιες δαπάνες να προσεγγίζουν το 50% του ΑΕΠ. Πρόκειται για μια εξέλιξη που, όπως σημειώθηκε, εγείρει εύλογα ερωτήματα για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Παράλληλα, αναδείχθηκε ένα κρίσιμο έλλειμμα στον δημόσιο διάλογο: η περιορισμένη έμφαση στην αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του προϋπολογισμού. Η συζήτηση, όπως ειπώθηκε, εξαντλείται συχνά στην κατάρτιση και την ψήφισή του, αφήνοντας στο περιθώριο το ερώτημα του τι τελικά επιτεύχθηκε.
Από τους αριθμούς στην κατανόηση
Η Κατερίνα Σαββαΐδου στάθηκε στη φιλοσοφία του «Προϋπολογισμού Πολιτών», ο οποίος επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ τεχνικής γνώσης και καθημερινής εμπειρίας.
Μέσα από απλουστευμένες αναλύσεις και οπτικοποιημένα δεδομένα, απαντώνται δύο βασικά ερωτήματα: από πού προέρχονται τα δημόσια έσοδα και πώς κατανέμονται οι δαπάνες.
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει στους πολίτες να αποκτήσουν μια πιο καθαρή εικόνα για το πού κατευθύνονται οι πόροι – από την υγεία και την παιδεία έως την άμυνα και την κοινωνική προστασία. Ταυτόχρονα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για έναν πιο ουσιαστικό έλεγχο της πολιτικής ρητορικής.
Όπως διευκρινίστηκε, πρόκειται για ένα εργαλείο ουδέτερο, που δεν αξιολογεί ούτε σχολιάζει, αλλά παρουσιάζει τα δεδομένα με τρόπο προσβάσιμο.
Η οικονομία σε μεταβατικό σημείο
Στην παρέμβασή της, η πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Σωτηρία Ντούνη, παρουσίασε την τρέχουσα δημοσιονομική εικόνα, επισημαίνοντας τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις.
Ο πληθωρισμός εμφανίζει τάσεις αποκλιμάκωσης, ωστόσο η ακρίβεια –ιδίως στα τρόφιμα– εξακολουθεί να πιέζει τα νοικοκυριά. Το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί, αλλά παραμένει το ακριβότερο στην Ευρώπη, περιορίζοντας τα περιθώρια ευελιξίας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το υψηλό ποσοστό πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, κατατάσσοντας τη χώρα στις υψηλότερες θέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Την ίδια στιγμή, ο τραπεζικός τομέας εμφανίζει σημάδια σταθεροποίησης, ενώ οι αυξημένες δαπάνες για εξοπλιστικά προγράμματα αντανακλούν τις γεωπολιτικές και δημοσιονομικές ισορροπίες που καλείται να διαχειριστεί η χώρα.
Διαφάνεια και συμμετοχή: το επόμενο στοίχημα
Η ουσία της πρωτοβουλίας συνοψίζεται σε μια απλή αλλά απαιτητική ιδέα: η διαφάνεια δεν αρκεί αν δεν συνοδεύεται από κατανόηση.
Παρότι ο κρατικός προϋπολογισμός είναι δημόσια διαθέσιμος, η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην ικανότητα των πολιτών να τον ερμηνεύσουν και να τον αξιοποιήσουν ως εργαλείο κρίσης και συμμετοχής.
Ο «Προϋπολογισμός Πολιτών» επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη σημασία της δημοσιονομικής παιδείας. Σε μια εποχή όπου οι οικονομικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα, η γνώση αυτή παύει να είναι προνόμιο των ειδικών.
Γίνεται προϋπόθεση δημοκρατίας.
