Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει με κάποια μορφή αναπηρίας. Στην ΕΕ, περίπου το 24% του πληθυσμού άνω των 16 ετών είχε κάποια μορφή αναπηρίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Eurostat, αυτό ισοδυναμεί με 107 εκατομμύρια ανθρώπους ή έναν στους τέσσερις ενήλικες στην ΕΕ.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει σταθερά μια κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς στην οποία προστατεύονται τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες και δεν υπάρχουν διακρίσεις.
Ποια είναι η ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε μια Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες 2021-2030 το 2021, η οποία περιλαμβάνει τις κύριες συστάσεις του Κοινοβουλίου:
- Ενσωμάτωση των δικαιωμάτων όλων των ατόμων που ζουν με αναπηρίες σε όλες τις πολιτικές και τους τομείς
- Μέτρα ανάκαμψης και μετριασμού για την αποφυγή δυσανάλογης επίδρασης των ατόμων με αναπηρίες από κρίσεις στον τομέα της υγείας
- Ίση πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες στην υγειονομική περίθαλψη, την απασχόληση, τις δημόσιες συγκοινωνίες, τη στέγαση
- Τα άτομα με αναπηρίες, οι οικογένειές τους και οι οργανώσεις τους συμμετείχαν στον διάλογο και θα συμμετάσχουν στη διαδικασία εφαρμογής.
Η Στρατηγική της ΕΕ τέθηκε σε εφαρμογή για την εφαρμογή της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες. Πρόκειται για μια διεθνή, νομικά δεσμευτική συνθήκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα που καθορίζει ελάχιστα πρότυπα για την προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρίες.
Η ΕΕ και όλα τα κράτη μέλη έχουν επικυρώσει τη σύμβαση, πράγμα που σημαίνει ότι τόσο η ΕΕ όσο και τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εφαρμόζουν τις διατάξεις της, σύμφωνα με τις αρμοδιότητές τους.
Πώς θέλει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να βελτιώσει τη στρατηγική για τα άτομα με αναπηρίες;
Η στρατηγική για την περίοδο 2021-2030 πρόκειται να ενημερωθεί, καθώς ο κατάλογος των πρωτοβουλιών που δημοσιεύθηκαν το 2021 καλύπτει μόνο το 2025. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε τις προτεραιότητές του για τη στρατηγική της ΕΕ για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία τον Νοέμβριο του 2025. Η έκθεση ζητά την εφαρμογή φιλόδοξων και απτών μέτρων, καθώς και νομικών μέσων, έως το 2030.
Οι ευρωβουλευτές πρότειναν μέτρα με χρηματοδότηση της ΕΕ για τη βελτίωση της πρόσβασης στην απασχόληση, την κατάρτιση και την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία. Καλούν την Επιτροπή να προτείνει έναν ορισμό της «αναπηρίας» σε ολόκληρη την ΕΕ για την εξασφάλιση ίσων δικαιωμάτων.
Το Κοινοβούλιο υπογραμμίζει την κατάσταση των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία, τονίζοντας την ανάγκη αντιμετώπισης των διακρίσεων που υφίστανται και βελτίωσης της πρόσβασής τους στην υγειονομική περίθαλψη, τη συμμετοχή και την προστασία.
Μέτρα που ελήφθησαν για την προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρίες
Η Ευρωπαϊκή Κάρτα Αναπηρίας και η Ευρωπαϊκή Κάρτα Στάθμευσης
Στα άτομα με αναπηρίες συχνά χορηγούνται ειδικοί όροι ή προνομιακή μεταχείριση στη χώρα τους για μια ποικιλία υπηρεσιών – για παράδειγμα, πρόσβαση σε δημόσιες ή ιδιωτικές μεταφορές, προσωπική βοήθεια, πρόσβαση σε χώρο στάθμευσης με κράτηση ή μειωμένα τέλη για μουσεία.
Ωστόσο, όταν ταξιδεύουν σε άλλη χώρα της ΕΕ, ενδέχεται να μην τους χορηγηθούν ειδικοί όροι ή μεταχείριση εκεί λόγω μη αναγνώρισης της κάρτας ή του πιστοποιητικού αναπηρίας τους.
Νέοι κανόνες, που εγκρίθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ το 2024, θεσπίζουν μια Ευρωπαϊκή Κάρτα Αναπηρίας και μια Ευρωπαϊκή Κάρτα Στάθμευσης σε επίπεδο ΕΕ που θα παρέχουν στους κατόχους κάρτας, καθώς και σε όσους τους συνοδεύουν και στα ζώα βοήθειας, πρόσβαση στις περισσότερες από τις ίδιες προϋποθέσεις με τους κατόχους εθνικής κάρτας.
Οι κανόνες ισχύουν μόνο για βραχείες διαμονές, με εξαίρεση τους κατόχους κάρτας αναπηρίας που μετακομίζουν σε άλλο κράτος μέλος για πρόγραμμα κινητικότητας, όπως το Erasmus+. Οι κάρτες θα πρέπει να τεθούν σε λειτουργία το 2028.
Άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ
Η Ευρωπαϊκή νομοθεσία για την Προσβασιμότητα διασφαλίζει ότι περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες, όπως smartphones, tablets, ATMs ή ηλεκτρονικά βιβλία, είναι προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρίες.
Η οδηγία για την προσβασιμότητα στο διαδίκτυο σημαίνει ότι τα άτομα με αναπηρίες έχουν ευκολότερη πρόσβαση σε διαδικτυακά δεδομένα και υπηρεσίες, επειδή οι ιστότοποι και οι εφαρμογές που λειτουργούν από φορείς του δημόσιου τομέα, όπως νοσοκομεία, δικαστήρια ή πανεπιστήμια, πρέπει να είναι προσβάσιμες.
Το πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών Erasmus+ προωθεί την κινητικότητα των συμμετεχόντων με αναπηρίες.
Οι κανόνες της ΕΕ διασφαλίζουν επίσης βελτιωμένη πρόσβαση στις μεταφορές και καλύτερα δικαιώματα επιβατών για τα άτομα που ζουν με αναπηρίες.
Η Εβδομάδα Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διοργανώνει την Εβδομάδα Δικαιωμάτων των Ατόμων με Αναπηρία, μια ετήσια εκδήλωση που αναδεικνύει τα δικαιώματα και την ένταξη των ατόμων με αναπηρία σε όλους τους τομείς της πολιτικής της ΕΕ. Η τρίτη διοργάνωση πραγματοποιείται από την 1η έως τις 5 Δεκεμβρίου 2025.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, κοινοβουλευτικές επιτροπές, κορυφαίοι ευρωβουλευτές, η διοίκηση του Κοινοβουλίου και εξωτερικοί ενδιαφερόμενοι φορείς θα διοργανώσουν ακροάσεις, συζητήσεις, εργαστήρια και δραστηριότητες ευαισθητοποίησης με στόχο τον εντοπισμό εμποδίων, την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και την ενίσχυση της προσβασιμότητας – στη χάραξη πολιτικής της ΕΕ και στο ίδιο το θεσμικό όργανο.
