Η αμερικανική οικονομία άντεξε τους πρώτους 18 μήνες της δεύτερης προεδρίας του Donald Trump καλύτερα από όσο φοβούνταν αρκετοί οικονομολόγοι. Δεν λύγισε υπό το βάρος των υψηλότερων δασμών, της αυστηρής μεταναστευτικής πολιτικής και του πολέμου με το Ιράν, ο οποίος εκτόξευσε το πετρέλαιο κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι και έφερε νέους κινδύνους για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η ανθεκτικότητα, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με επιτυχία. Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Reuters, οι βασικές προεκλογικές δεσμεύσεις του Trump, χαμηλότερες τιμές, αναγέννηση της αμερικανικής βιομηχανίας και βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της μεσαίας τάξης, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτες, κάτι παραπάνω από τρεις μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Λιγότεροι εργαζόμενοι, όχι περισσότερες δουλειές
Η μεταναστευτική πολιτική του Trump έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της στην αγορά εργασίας. Τα προσαρμοσμένα στοιχεία της αμερικανικής στατιστικής υπηρεσίας δείχνουν ότι, από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, έχουν μειωθεί τόσο το εργατικό δυναμικό όσο και ο αριθμός των απασχολουμένων.
Η εξέλιξη δεν προκαλεί έκπληξη. Οι περιορισμοί στη μετανάστευση και η αύξηση των απελάσεων περιόρισαν τη δεξαμενή διαθέσιμων εργαζομένων, ενώ η γήρανση του εγχώριου πληθυσμού εντείνει τις ελλείψεις προσωπικού. Το αποτέλεσμα είναι ότι η αμερικανική αγορά εργασίας συρρικνώνεται από την πλευρά της προσφοράς, χωρίς αυτό να συνοδεύεται από τη βιομηχανική άνθηση που είχε προαναγγείλει ο Trump.
Η βιομηχανική αναγέννηση που δεν ήρθε
Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε παρουσιάσει τους δασμούς ως βασικό εργαλείο επιστροφής των εργοστασίων και των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ. Μέχρι στιγμής, όμως, οι μισθωτές θέσεις στη μεταποίηση είναι λιγότερες από ό,τι στο τέλος της θητείας του Joe Biden, τον Ιανουάριο του 2025. Η μεγάλη επενδυτική έκρηξη καταγράφεται αλλού: στα κέντρα δεδομένων και στις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Οι επενδύσεις αυτές έχουν ενισχύσει την απασχόληση στις κατασκευές, αλλά η μακροπρόθεσμη συμβολή τους στην παραγωγικότητα και στη δημιουργία θέσεων εργασίας παραμένει υπό εξέταση.
Ορισμένες πολιτικές προτεραιότητες του Trump αποτυπώνονται σαφέστερα στα στοιχεία, όπως η μείωση των εργαζομένων στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ωστόσο, ακόμη και ένας πρόεδρος με ισχυρή πολιτική ατζέντα δυσκολεύεται να αλλάξει τη δομή μιας οικονομίας 342 εκατ. ανθρώπων.Οι Αμερικανοί εξακολουθούν να δαπανούν σε εστιατόρια και υπηρεσίες αναψυχής, ενώ η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τη ζήτηση για εργαζομένους στην υγεία και τη φροντίδα. Αυτοί οι τομείς και όχι τα εργοστάσια συνεχίζουν να καθορίζουν μεγάλο μέρος των προσλήψεων.
Η υπόσχεση για χαμηλότερες τιμές
Ο πληθωρισμός υπήρξε καθοριστικό θέμα της προεκλογικής εκστρατείας του 2024. Η δυσαρέσκεια των νοικοκυριών για τις ανατιμήσεις της πανδημίας παρέμενε έντονη, ακόμη και όταν οι πληθωριστικές πιέσεις άρχισαν να υποχωρούν χάρη στις αυξήσεις των επιτοκίων από τη Federal Reserve.
Η υπόσχεση του Trump ότι θα μειώσει συνολικά τις τιμές ήταν εξαρχής δύσκολο να υλοποιηθεί. Σε μια ανεπτυγμένη οικονομία, γενικευμένη πτώση των τιμών παρατηρείται συνήθως μόνο σε περιόδους βαθιάς ύφεσης. Εφικτός στόχος θα ήταν η επιβράδυνση του ρυθμού των ανατιμήσεων. Ακόμη και εκεί, όμως, η πρόοδος είναι περιορισμένη. Οι βασικοί δείκτες δείχνουν ότι η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού έχει χάσει δυναμική, με τις αυξήσεις των τιμών να παραμένουν πάνω από τον στόχο του 2% της Fed.
Οι εισαγωγικοί δασμοί έχουν μεταφερθεί, τουλάχιστον εν μέρει, στις τελικές τιμές. Παράλληλα, η άνοδος του πετρελαίου κοντά στα 100 δολάρια ,περίπου 50% υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή στα τέλη Φεβρουαρίου, δημιουργεί νέο κύμα πιέσεων σε καύσιμα, μεταφορές και παραγωγή.
Στο ίδιο σκηνικό προστίθεται η έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία αυξάνει τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, εξοπλισμό, κατασκευαστικά υλικά και εξειδικευμένο προσωπικό. Ορισμένα στελέχη της Fed φοβούνται πλέον ότι οι ανατιμήσεις δεν θα περιοριστούν σε λίγες κατηγορίες, αλλά θα περάσουν σταδιακά στο σύνολο της οικονομίας.
Τα εισοδήματα χάνουν έδαφος
Η κατανάλωση έχει παραμείνει ισχυρή παρά τους αλλεπάλληλους κλυδωνισμούς. Πίσω από τον γενικό δείκτη, ωστόσο, κρύβεται μια όλο και πιο άνιση εικόνα.Τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα και οι κάτοχοι μετοχών επωφελούνται από την άνοδο των αγορών. Αντίθετα, τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα πιέζονται από το κόστος στέγασης, τροφίμων, ενέργειας και δανεισμού.
Το πραγματικό διαθέσιμο προσωπικό εισόδημα, δηλαδή τα χρήματα που απομένουν μετά τους φόρους, προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, έχει σταματήσει να αυξάνεται και το τελευταίο διάστημα έχει υποχωρήσει. Πρόκειται για κρίσιμο προειδοποιητικό σημάδι, καθώς αυτό το εισόδημα χρηματοδοτεί τις καθημερινές δαπάνες των νοικοκυριών. Oι Αμερικανοί εξακολουθούν να καταναλώνουν, αλλά το περιθώριο για να συνεχίσουν με τον ίδιο ρυθμό στενεύει.
Το άλυτο πρόβλημα της στέγης
Η οικονομική προσιτότητα της κατοικίας παραμένει ίσως η πιο επώδυνη εκκρεμότητα για τη μεσαία τάξη. Οι τιμές των ακινήτων αυξήθηκαν απότομα μετά από χρόνια εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων και τη νέα ώθηση που έδωσε η πανδημία. Στη συνέχεια, οι αυξήσεις επιτοκίων της Fed εκτόξευσαν τα στεγαστικά επιτόκια, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους υποψήφιους αγοραστές.
Υψηλά παραμένουν και τα ασφάλιστρα κατοικίας, τα οποία συνδέονται με την αξία των ακινήτων, το αυξημένο κόστος επισκευών και τους κινδύνους από ακραία καιρικά φαινόμενα. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση μπορεί να προσφέρει φορολογικά κίνητρα ή χρηματοδοτικά προγράμματα, αλλά έχει περιορισμένη δυνατότητα να αυξήσει άμεσα την προσφορά κατοικιών. Οι κανόνες για τις χρήσεις γης και την πολεοδομία καθορίζονται κυρίως σε τοπικό επίπεδο. Έτσι, η ιδιοκατοίκηση, παραδοσιακό σύμβολο οικονομικής ασφάλειας στις ΗΠΑ, απορροφά πλέον δυσανάλογα μεγάλο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος.
Κέρδη στη Wall Street, όχι απαραίτητα στο νοικοκυριό
Ο Trump προβάλλει τα ιστορικά υψηλά των χρηματιστηριακών δεικτών ως απόδειξη της επιτυχίας της οικονομικής πολιτικής του. Η εικόνα, όμως, είναι λιγότερο εντυπωσιακή όταν εξεταστεί ιστορικά. Ο S&P 500 έχει ενισχυθεί περίπου 25% κατά τους πρώτους 18 μήνες της δεύτερης θητείας του. Η επίδοση βρίσκεται σχεδόν ακριβώς στη διάμεσο των αντίστοιχων αποδόσεων που καταγράφηκαν στους πρώτους 18 μήνες των αμερικανικών προεδριών από την εποχή του Ronald Reagan: περίπου 24%. H αγορά έχει πράγματι σημειώσει ισχυρά κέρδη, αλλά όχι κάποια πρωτοφανή επίδοση που να διαφοροποιεί θεαματικά τη σημερινή κυβέρνηση από τους προκατόχους της.
Η τεχνητή νοημοσύνη κρατά ψηλά την οικονομία
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τον ισχυρότερο κινητήρα τόσο της Wall Street όσο και των επιχειρηματικών επενδύσεων που στηρίζουν την ανάπτυξη του ΑΕΠ. Η επίδρασή της έχει περάσει και στην αγορά εταιρικού χρέους. Οι εκδόσεις εταιρικών ομολόγων έφθασαν τα 1,52 τρισ. δολάρια έως το τέλος Ιουνίου, κινούμενες σε ιστορικά υψηλό ρυθμό και ξεπερνώντας ακόμη και την έκρηξη εκδόσεων του 2020. Σημαντικό μέρος αυτών των κεφαλαίων κατευθύνεται στη χρηματοδότηση κέντρων δεδομένων, ενεργειακών υποδομών και άλλων επενδύσεων που συνδέονται με την AI.
Η ισχυρή ζήτηση για ομόλογα και τα χαμηλά περιθώρια απόδοσης δείχνουν ότι οι επενδυτές εξακολουθούν να εμπιστεύονται τις αμερικανικές επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, όμως, αποκαλύπτουν πόσο εξαρτημένη έχει γίνει η επενδυτική δυναμική από έναν συγκεκριμένο κλάδο.
Αυτό είναι και το βασικό παράδοξο των πρώτων 18 μηνών της νέας θητείας Trump. Oι αγορές και οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφανίζονται ανθεκτικές, αλλά η καθημερινή οικονομία των νοικοκυριών παραμένει πιεσμένη. Και στις ενδιάμεσες εκλογές, οι ψηφοφόροι δεν θα κρίνουν μόνο τον S&P 500. Θα κοιτάξουν πρωτίστως τι έχει απομείνει στην τσέπη τους.
