Η ιστορία ξεκινά με ένα παιδί στο Αγρίνιο που μένει ορφανό. Στα 12 του αφήνει το σχολείο και πιάνει δουλειά σε κατάστημα υφασμάτων, σκουπίζοντας το πάτωμα και φέρνοντας νερό από το πηγάδι.
Κάπου εκεί, μέσα σε μια καθημερινότητα που δεν χαρίζεται, ο Ευάγγελος Παπαστράτος μαθαίνει τον καπνό. Βοηθούσε τους μεγαλύτερους στο ξεδιάλεγμα των φύλλων που θα πουλούσαν, μαζεύοντας γνώση με τρόπο σχεδόν πεισματικό. Και τότε αποκτά το όνειρο που αργότερα στη βιογραφία του περιγράφει ως στόχο: «Να δημιουργήσει ένα πρότυπο εργοστάσιο σιγαρέττων που να αποτελέσει σταθμό στην εξέλιξη της καπνοβιομηχανίας στην Ελλάδα».
Η πρώτη επιχείρηση και τα μαθήματα γαλλικών
Στα 17 του, αντί να φύγει για Αμερική, επιλέγει να δουλέψει στην εμπορική εταιρεία «Ρόζη και Βαρνάβα». Και όταν φτάνει το 1906, στα 22 του, παίρνει το ρίσκο και ιδρύει την πρώτη του επιχείρηση, την εμπορική εταιρεία «Αυγερινός & Παπαστράτος», με συνεταίρο τον γνωστό τυρέμπορο του Αγρινίου, Σωτήριο Αυγερινό.
Το κεφάλαιο της εταιρείας είναι 6.000 δραχμές και το μερίδιό του 3.000 δραχμές, τις οποίες δανείζεται. Το 1909 η εταιρεία κλείνει συμφωνία στο Ανόβερο και ανοίγει δρόμο για εξαγωγές, ενώ ο ίδιος κάνει εντατικά μαθήματα γαλλικών στις πέντε το πρωί, με καθηγητή έναν έμπορο ξυδιού, για να συνεννοείται καλύτερα με ξένους συνεργάτες. Στην πρώτη επίσκεψή του στο εργοστάσιο στο Ανόβερο, τον εντυπωσιάζουν το επιβλητικό κτίριο, η καθαριότητα και οι αίθουσες εστιατορίου, κι εκεί γεννιέται μέσα του η ιδέα να φτιάξει, κάποτε, ανάλογες εγκαταστάσεις για το προσωπικό του.
Διάβασε επίσης: Παπαστράτος: Καθαρά έσοδα 905 εκατ. και κέρδη προ φόρων 466 εκατ. ευρώ το 2024
Το 1913, μετά τη διάλυση της αρχικής εταιρείας, λόγω του πρόωρου θανάτου του συνεταίρου του, ιδρύονται οι «Αδελφοί Παπαστράτου» στο Αγρίνιο. Τα τέσσερα αδέρφια ενώνουν δυνάμεις, ο καθένας με τον δικό του ρόλο και τις δικές του σπουδές ή διαδρομή, για να γίνει το όραμα συλλογικό σχέδιο.
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η έδρα μεταφέρεται στην Αθήνα, ανοίγουν υποκαταστήματα σε καπνεμπορικά κέντρα και οι εξαγωγές φεύγουν μακριά, μέχρι ΗΠΑ και Καναδά. Το 1930 ιδρύεται η ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΣ ΑΒΕΣ με έδρα τον Πειραιά, με σκοπό την παραγωγή και κυκλοφορία αμιγώς ελληνικών τσιγάρων, ενώ το 1931 λανσάρεται το Νο 1, ο μελλοντικός Άσσος, σε κόκκινο χρώμα.
Η στροφή που άλλαξε τα πάντα
Η κρίσιμη σκηνή γράφεται τον Μάιο του 1931. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος εγκαινιάζει το εργοστάσιο καπνικών των αδελφών Παπαστράτου στον Πειραιά παρουσία πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και, πατώντας ένα κουμπί, θέτει σε κίνηση τα μηχανήματα. Το εργοστάσιο, το οποίο κόστισε 400.000 λίρες Αγγλίας, αντιμετωπίζεται ως γεγονός πανελλήνιας εμβέλειας. Η εξωτερική του εικόνα προκαλεί κάτι σχεδόν απίστευτο για την Ελλάδα του Μεσοπολέμου και οι επίσημοι προσκεκλημένοι σχολιάζουν ότι θυμίζει περισσότερο πανεπιστήμιο ή μοντέρνο ξενοδοχείο και λιγότερο εργοστάσιο.
Στον πρώτο όροφο, γυναίκες με άσπρη ποδιά αναμειγνύουν καπνό. Στον δεύτερο λειτουργούν κοπτικές μηχανές και γίνεται το στέγνωμα. Στον τρίτο βρίσκονται τα μηχανήματα σιγαροποιήσεως. Οι χώροι είναι φωτεινοί και τεχνητά αεριζόμενοι, ενώ υπάρχουν εστιατόριο, αποδυτήρια και παροχές που για την εποχή θεωρούνται πρωτοποριακές. Είναι σαν να μεταφέρεται, μετά από είκοσι χρόνια, η έμπνευση του Ανόβερου σε ελληνικό έδαφος.
Η φήμη του συγκροτήματος ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα. Το 1934 το ζεύγος των διαδόχων της Σουηδίας το επισκέπτεται για να δει από κοντά όσα είχε ακούσει, ενώ κρατικές υπηρεσίες το χρησιμοποιούν συχνά για να φέρνουν επίσημους ξένους καλεσμένους και να τους δείξουν «τις προόδους της ελληνικής βιομηχανίας».
Την ίδια περίοδο, η εταιρεία «χτίζει» και ένα δεύτερο αποτύπωμα, κοινωνικό και εργασιακό. Το 1932 ιδρύει και δωρίζει στο κράτος τα Παπαστράτεια Εκπαιδευτήρια, και αναλαμβάνει την ανέγερση του Παπαστράτειου Περιπτέρου στο Ασκληπιείο Θεραπευτήριο με 60 κλίνες. Το 1937 εφαρμόζει την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας αμέσως μόλις υπογράφεται.
Μετά έρχεται ο πόλεμος. Από το 1944 έως το 1946, στους βομβαρδισμούς του Πειραιά και στα Δεκεμβριανά, οι καταστροφές στο εργοστάσιο περιγράφονται ως ανυπολόγιστες, ενώ οι ζημίες φτάνουν σχεδόν τις 4 δισ. δραχμές.
Διάβασε επίσης: Παπαστράτος: Συνεχίζει να διευρύνει το εκτόπισμα της στην Ελλάδα με το IQOS και τις θερμαινόμενες ράβδους
Η εξέλιξη
Αν το 1931 αποτελεί το μεγάλο άνοιγμα της Παπαστράτος στη βιομηχανική της ωριμότητα, η μεταπολεμική περίοδος αναδεικνύει τη βαθύτερη σταθερά της: την ικανότητα να προσαρμόζεται και να προχωρά. Σε μια Ελλάδα που ανασυντίθεται, η εταιρεία δεν μένει προσκολλημένη στο παρελθόν, αλλά συνεχίζει να αναζητά το επόμενο βήμα.
Το 1957 γίνεται η πρώτη που λανσάρει στην ελληνική αγορά τσιγάρο με φίλτρο, εγκαινιάζοντας μια νέα λογική προϊόντος. Από εκεί και έπειτα, η πορεία της σημαδεύεται από διεθνείς συνεργασίες, τεχνολογικές μεταβολές και στρατηγικές επιλογές που, δεκαετίες αργότερα, θα οδηγήσουν στη μεγαλύτερη αλλαγή όλων: τη μετάβαση σε μια εποχή χωρίς… τσιγάρο!
Το 1974 η Παπαστράτος περνά οριστικά σε μια νέα φάση, υπογράφοντας συμφωνία συνεργασίας με την Philip Morris International για την παραγωγή του Marlboro στην Ελλάδα. Η συνεργασία αυτή εντάσσει την εταιρεία σε ένα διεθνές περιβάλλον και προετοιμάζει τη μετάβαση από την εποχή των ιδρυτών στη σύγχρονη διοικητική συνέχεια.
Το 1979, με τον θάνατο του Ευάγγελου Παπαστράτου, ολοκληρώνεται συμβολικά ο κύκλος της ιδρυτικής γενιάς, ενώ στα επόμενα χρόνια τη σκυτάλη κρατούν στελέχη και μέλη της οικογένειας. Ο Τάσος Παπαστράτος, ο τελευταίος της οικογένειας, παραμένει ενεργός μέχρι τον θάνατό του το 1998.
Το εργοστάσιο στον Ασπρόπυργο και το πέρασμα στη νέα εποχή
Το 2003 η Παπαστράτος εισέρχεται σε μια νέα ιστορική φάση, με την εξαγορά της από την Philip Morris International, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για έναν συνολικό μετασχηματισμό σε επίπεδο στρατηγικής και παραγωγής.
Το 2009 αποφασίζεται μία επένδυση 100 εκατ. ευρώ για τη μεταφορά του εργοστασίου στον Ασπρόπυργο, σε μια σύγχρονη βιομηχανική μονάδα που σηματοδοτεί το τέλος της εποχής του Πειραιά και την αρχή ενός νέου βιομηχανικού προτύπου.
Το 2016 έρχεται το πιο καθοριστικό «γύρισμα σελίδας» της σύγχρονης ιστορίας της εταιρείας, με το λανσάρισμα του IQOS και την έναρξη της «smoke-free» εποχής. Η στρατηγική αυτή επιλογή αποκτά απτή μορφή το 2018, όταν, μέσω επένδυσης 300 εκατ. ευρώ, ολοκληρώνεται στον Ασπρόπυργο το εργοστάσιο παραγωγής θερμαινόμενων ράβδων καπνού. Την ίδια στιγμή καταγράφεται ένα ιστορικό ορόσημο: μετά από 88 χρόνια, η Παπαστράτος παύει την παραγωγή συμβατικών τσιγάρων.
Το 2021 στην επέτειο των 90 χρόνων ιστορία της, ακολουθεί η νέα μεγάλη επένδυση της Παπαστράτος ύψους 125 εκατ. ευρώ με επίκεντρο τη Βιώσιμη Ανάπτυξη.
Φθάνοντας στο σήμερα, τον Νοέμβριο του 2025 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση της μεγαλύτερης «πράσινης» επένδυσης, μετατρέποντας το εργοστάσιο στον Ασπρόπυργο σε πρότυπο βιώσιμης βιομηχανικής λειτουργίας. Το έργο περιλαμβάνει την εγκατάσταση 4.000 ηλιακών πάνελ συνολικής ισχύος 2,4 MW, που παράγουν περίπου 3,5 GWh καθαρής ενέργειας ετησίως, ισοδύναμης με τις ανάγκες περίπου 1.000 νοικοκυριών.
Η προφητική ευχή
Από το 1906 όπου το «Παπαστράτος» μπαίνει πρώτη φορά σε εταιρική επωνυμία με δανεικές 3.000 δραχμές, κι από εκεί στο εντυπωσιακό εργοστάσιο του 1931, η διαδρομή έχει έναν σταθερό πυρήνα: φιλοδοξία που γίνεται πράξη με πειθαρχία και διαρκή μάθηση.
Κάπου μέσα σε αυτή τη λογική του «μπροστά», φωτίζεται και η πιο ανθρώπινη πλευρά της αφήγησης: η στιγμή που ο Ευάγγελος Παπαστράτος αφήνει στην άκρη τον ρόλο του καπνοβιομήχανου και μιλά σαν καπνιστής, καταγράφοντας μια ελπίδα που μοιάζει να προλαβαίνει την εποχή της: «Ας μου επιτραπεί να εκφράσω -πολύ περισσότερο σαν καπνιστής παρά σαν καπνοβιομήχανος- την ελπίδα πως οι τεράστιες προσπάθειες που καταβάλλουν οι σοφοί μέσα σ’ εκατοντάδες εργαστήρια, θα δώσουν σύντομα το ποθητό αποτέλεσμα».
Κι αν κάτι δείχνει καθαρά το ίδιο το χρονολόγιο, είναι πως η Παπαστράτος δεν διάβασε ποτέ την ιστορία της σαν ευθεία γραμμή, αλλά σαν μια σειρά από μετατοπίσεις που έγιναν στην ώρα τους.
