Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν αφορά μόνο την ψυχοθεραπευτική διεργασία. Στην πράξη, οι δύο αυτοί τομείς συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν τόσο για εμάς τους λογοθεραπευτές, όσο και για τους γονείς και τα παιδιά που έρχονται για θεραπεία. Πρόκειται για μία δυναμική σχέση, απαραίτητη ώστε να υπάρξει μία θετική έκβαση σε μία λογοθεραπευτική συνεδρία. Μία σχέση που επηρεάζει τη σύνδεση του λόγου με την αυτοεκτίμηση, την επικοινωνία, τη σχέση με τους άλλους αλλά ακόμα περισσότερο τη θέληση και τη ψυχική δύναμη να εμπλακεί ένας άνθρωπος σε μία θεραπευτική διαδικασία.
Ο λόγος δεν είναι μόνο λέξεις
Ο λόγος δεν είναι απλώς άρθρωση και προτάσεις. Είναι τρόπος ύπαρξης, διεκδίκησης χώρου, σχέσης με τον εαυτό και τους άλλους. Για πολλά παιδιά, οι δυσκολίες στον λόγο πιθανά να συνοδεύονται από ντροπή, αποφυγή, χαμηλή αυτοεκτίμηση, φόβο τους λάθους και έντονη αυτοκριτική. Όταν αυτά συνυπάρχουν, η αυτοπεποίθηση της προσπάθειας μειώνεται και η θεραπευτική διαδικασία επηρεάζεται αρνητικά.
Τι είναι, όμως, η ψυχική ανθεκτικότητα;
Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα του ανθρώπου να προσπαθεί ξανά, ακόμη κι όταν είναι κουρασμένος, όπως περιγράφουν πολλά παιδιά κάποιες φορές! Να αντέχει σε μία ματαίωση, να αντέχει το «δεν τα κατάφερα ακόμα» και να συνεχίζει παρά τα συναισθηματικά εμπόδια που μπορεί να υπάρχουν. Η μείωση ή ακόμα και η προσωρινή έλλειψη ψυχικής ανθεκτικότητας επηρεάζει τόσο τους θεραπευτές όσο και τους θεραπευμένους και τις οικογένειές τους.
Έχει τύχει, για παράδειγμα, γονείς που δυσκολεύονται να βλέπουν το παιδί τους να ζορίζεται, να ταυτίζονται με αυτή τη δυσκολία και τελικά να διακόπτουν τις θεραπείες. Έχει τύχει παιδιά να δυσκολεύονται κατά τη διάρκεια της θεραπείας και να «κλειδώνουν» συναισθηματικά και πρακτικά καθιστώντας τη συνέχεια της θεραπευτικής διαδικασίας ιδιαίτερα απαιτητική.
Έχει τύχει ακόμη και θεραπευτές να βιώνουν θεραπευτικό αδιέξοδο και, αντί να τολμήσουν να διερευνήσουν τη ρίζα της δυσκολίας, να διακόπτουν οι ίδιοι θεραπευτικές σχέσεις, νιώθοντας ότι δεν έχουν κάτι άλλο να προσφέρουν.
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό. Καλλιεργείται μέσα από ασφαλείς σχέσεις, εμπειρίες επιτυχίας και αποδοχή του λάθους, αλλά και μέσα από το σεβασμό στον ρυθμό της οικογένειας και του ίδιου του παιδιού.
Πώς μπορεί η λογοθεραπεία να βοηθήσει στην ψυχική αντοχή;
Μέσα από τη διαδικασία μίας «ευέλικτης» λογοθεραπείας και τη δημιουργία ενός ασφαλούς θεραπευτικού πλαισίου, το παιδί μπορεί να δοκιμάσει, να αποτύχει, να προσπαθήσει και πάλι και να νιώσει ότι η δυσκολία του είναι αποδεκτή. Ο λόγος γίνεται το μέσο σύνδεσης, ενδυνάμωσης και εμπλοκής.
Η χρήση του παιχνιδιού αλλά και η δύναμη της θεραπευτικής σχέσης που έχει δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια μίας θεραπευτικής συνεδρίας μπορεί να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στο λόγο και στην ψυχική ανθεκτικότητα. Μέσω των παιχνιδιών έρχεται το παιδί να δοκιμάσει τις δυνάμεις του, να πάρει πρωτοβουλίες, να αποκτήσει εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του. Τότε είναι που θέλει να δοκιμάσει και τα δύσκολα! Τα καλοδέχεται και δεν τα αποφεύγει.
Ο ρόλος του γονέα στη στήριξη της ψυχικής ανθεκτικότητας
Ο ρόλος του γονέα είναι καθοριστικός σε αυτή τη διαδρομή. Δεν είναι απλά παρατηρητής της θεραπείας, αλλά λειτουργεί, ή ακόμα καλύτερα θα ήταν σημαντικό να λειτουργήσει ως ενεργό μέρος της. Ο τρόπος με τον οποίο ο γονιός στέκεται απέναντι στη δυσκολία του παιδιού, επηρεάζει άμεσα τη διάθεσή του να προσπαθήσει, να αντέξει και να συνεχίσει.
Όταν ένας γονιός μπορεί να αντέξει τη ματαίωση, να δώσει χώρο, να αποδεχτεί το λάθος και να σταθεί
δίπλα στο παιδί χωρίς πίεση για άμεσο αποτέλεσμα, συμβάλλει θετικά στην έκβαση της θεραπευτικής διαδικασίας. Όταν επίσης, ο γονιός αποφεύγει να καθρεφτίσει τις δικές του πρακτικές ή και πιθανά συναισθηματικές δυσκολίες στο παιδί, του κάνει το μεγαλύτερο δώρο ανάπτυξης ψυχικής ανθεκτικότητας.
Οι δυσκολίες των παιδιών δεν είναι πάντα, σχεδόν ποτέ, δυσκολίες των γονιών. Ο ρόλος των γονιών σε μία τέτοια συνθήκη είναι να ενδυναμώσει το παιδί να δει, να αγαπήσει και να αποδεχτεί τις δυσκολίες έτσι ώστε να μπορέσει το ίδιο να χτίσει ένα δυνατό εσωτερικό κίνητρο και θέληση για να τις δουλέψει.
Ίσως, τελικά, μέσα από τα παιδιά μαθαίνουμε και εμείς οι ενήλικες να αναπτύσσουμε την δική μας ψυχική ανθεκτικότητα ώστε να τους προσφέρουμε εφόδια εσωτερικής ενδυνάμωσης – γιατί, όπως όλοι
παρατηρούμε γύρω μας, τα πράγματα δεν είναι πάντα εύκολα.
Γι’ αυτό, αγαπημένοι ενήλικες – γονείς ή/και θεραπευτές – αξίζει να παρατηρούμε τι μας προσφέρουν τα παιδιά πριν πάρουμε αποφάσεις για εκείνα, ώστε να τους δώσουμε τα κατάλληλα εφόδια να δοκιμάζονται και στα δύσκολα!
