Η άποψη «όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα» ακούγεται συχνά στη λογοθεραπεία και σε μεγάλο βαθμό είναι σωστή. Όχι όμως ακριβώς με τον τρόπο που πολλοί φαντάζονται. Η πρώιμη λογοθεραπεία από μόνη της δεν αποτελεί πάντα τη λύση. Δεν είναι ένα μαγικό ραβδί που λύνει αυτόματα κάθε γλωσσική ή επικοινωνιακή δυσκολία. Είναι, όμως, μία πολύτιμη ευκαιρία που για να αξιοποιηθεί σωστά χρειάζεται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Γιατί βοηθά πραγματικά η πρώιμη παρέμβαση;
Όταν ένα παιδί είναι κοντά στα τρία έτη, δεν έχει ακόμη «παγιώσει» γλωσσικά ή αρθρωτικά μοτίβα. Πρόκειται για μία περίοδο κατά την οποία το παιχνίδι αποτελεί την κύρια «τροφή» της γνωστικής, λεκτικής και επικοινωνιακής του ανάπτυξης. Αν σε αυτή τη φάση το παιδί παρουσιάζει στοιχεία ανωριμότητας στον λόγο ή και σε άλλους τομείς, το παιχνίδι και η διασκέδαση μπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά και υποστηρικτικά για την εξέλιξή του.
Χρειάζεται, όμως, μία βασική διευκρίνιση: η αλλαγή δεν έρχεται αυτόματα, ούτε γρήγορα, ούτε αφορά μόνο το παιδί.
Διαβάστε επίσης: Λογοθεραπεία και ψυχική ανθεκτικότητα: Δύο τομείς σε συνεχή διάλογο
Πολλοί γονείς, με απόλυτα καλή πρόθεση, πιστεύουν ότι με τη λογοθεραπεία «όλα λύνονται» και ότι οι ίδιοι δε χρειάζεται να αλλάξουν κάτι στην καθημερινότητα, ότι τη δουλειά θα την κάνουν ο θεραπευτής και το παιδί. Στην πράξη, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Οι βασικές προϋποθέσεις που κάνουν τη διαφορά
Όταν το παιδί αντιμετωπίζεται αναπτυξιακά
Ένα παιδί που μεγαλώνει λεκτικά χρειάζεται να το αντιμετωπίζουμε σύμφωνα με την αναπτυξιακή του ηλικία. Όταν, για παράδειγμα, ένα παιδί κοντά στα τρία:
- Χρησιμοποιεί την πιπίλα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας
- Δέχεται μωρουδίστικο λόγο,
- Αντιμετωπίζεται σαν «μωρό» (ιδιαίτερα αν είναι και το μικρότερο παιδί στην οικογένεια)
- ή οι ενήλικες προλαβαίνουν κάθε του ανάγκη πριν προλάβει να εκφραστεί,
Το μήνυμα που λαμβάνει είναι σαφές: «Δεν χρειάζεται να μιλήσω. Με καταλαβαίνουν έτσι. Δεν χρειάζεται να προσπαθήσω στα δύσκολα, το κάνουν οι άλλοι για εμένα». Με αυτό τον τρόπο, όχι μόνο ο λόγος, αλλά και οι άλλες δεξιότητες μπορεί να καθυστερήσουν.
Όταν το στόμα δεν είναι ελεύθερο
Η πιπίλα και το μπιμπερό είναι αντικείμενα παρηγοριάς και ασφάλειας, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της ζωής. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, όμως, η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να επηρεάσει τόσο τη λεκτική όσο και τη συναισθηματική ωρίμανση του παιδιού.
Λεκτικά, μπορεί:
- να περιορίσει την κίνηση της γλώσσας,
- να μειώσει τις ευκαιρίες για λεκτική έκφραση,
- να επηρεάσει την κατάλληλη κινητικότητα των αρθρωτικών μέσων (π.χ. γλώσσα, χείλη).
Όσο κι αν «βολεύει» πρακτικά, δεν μπορούμε να δουλεύουμε αποτελεσματικά τον λόγο όταν το στόμα δεν είναι ελεύθερο. Είναι δύσκολο να ζητήσουμε από ένα παιδί να μιλήσει «ως μεγάλο παιδί», όταν του προσφέρονται συστηματικά αντικείμενα που ανήκουν σε προγενέστερα αναπτυξιακά στάδια.
Αν αυτές οι συνήθειες συνεχίζονται ενώ το παιδί βρίσκεται σε παρέμβαση, οι ευκαιρίες μίμησης καθαρής ομιλίας στο σπίτι μειώνονται και συχνά περιορίζεται και η αποτελεσματικότητα της δουλειάς που γίνεται στο θεραπευτικό χώρο.
Διαβάστε επίσης: Ποια θεραπευτική προσέγγιση να διαλέξω για το παιδί μου;
Όταν ο γονέας είναι μέρος της παρέμβασης
Ο ρόλος του γονέα στην πρώιμη λογοθεραπεία είναι καθοριστικός. Η λογοθεραπεία δεν αφορά ποτέ μόνο στο θεραπευτή και στο παιδί, πόσο μάλλον στις μικρές ηλικίες.
Η παρέμβαση αγκαλιάζει ολόκληρο το σύστημα γύρω από το παιδί. Η καθοδήγηση και η εκπαίδευση των γονέων, καθώς και οι κατάλληλες αλλαγές στην καθημερινότητα του σπιτιού, αποτελούν βασικούς παράγοντες για μία ουσιαστική και αποτελεσματική παρέμβαση.
Σε αρκετές περιπτώσεις, κυρίως όταν δεν συνυπάρχουν διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές ή σύνδρομα, με τη σωστή καθοδήγηση, οι γονείς μπορούν αρχικά να εστιάσουν στις αναγκαίες αλλαγές στο περιβάλλον και στη στάση τους. Έτσι μειώνονται οι αρνητικές περιβαλλοντικές επιρροές στο λόγο, στην ομιλία και στην επικοινωνία.
Αυτό το στάδιο δεν αναιρεί τη σημασία της θεραπείας. Αντίθετα, συχνά λειτουργεί ως το πρώτο, ουσιαστικό βήμα της πρώιμης παρέμβασης. Μπορεί να ακούγεται αυστηρό ή απαιτητικό, όμως στόχος είναι ένας: να γίνει η παρέμβαση όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική και προσαρμοσμένη στις πραγματικές ανάγκες του παιδιού.
Τελικά, γιατί όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα;
Γιατί όταν οι προϋποθέσεις υπάρχουν, η πρώιμη λογοθεραπεία μπορεί να είναι πιο ήπια, πιο φυσική και πιο ουσιαστική. Όχι επειδή κάνει «θαύματα», αλλά επειδή δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες ώστε ο λόγος να αναπτυχθεί με ασφάλεια, συνέπεια και νόημα, προλαμβάνοντας έγκαιρα πιθανές μελλοντικές μαθησιακές ή άλλες σχετικές δυσκολίες.
