Τον ευρύτερο μετασχηματισμό που συντελείται στο ελληνικό λιανεμπόριο από το 2019 έως σήμερα αποτυπώνουν τα στοιχεία της έρευνας που παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης για το εμπόριο του Ινστιτούτου Εμπορίου και Υπηρεσιών της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΙΝΕΜΥ ΕΣΕΕ), με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρές επιχειρήσεις και στις παραμέτρους βιωσιμότητας που καθορίζουν πλέον τη λειτουργία τους.
Όπως επισημάνθηκε από τα στελέχη του Ινστιτούτου της ΕΣΕΕ, τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι επιχειρήσεις με απλογραφικά βιβλία αυξάνουν το μερίδιό τους ως προς τον αριθμό, αλλά χάνουν έδαφος ως προς τη συμμετοχή τους στον συνολικό τζίρο. Γεγονός που κατά ένα σημαντικό μέρος οφείλεται στη συγκέντρωση δυνάμεων στα χέρια μεγαλύτερων παικτών της αγοράς με ταυτόχρονη αποδυνάμωση των μικρότερων επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, οι μικρότερες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό τμήμα της αγοράς, όμως η θέση τους αποδυναμώνεται σε όρους οικονομικού εκτοπίσματος. Στο λιανικό εμπόριο, το μερίδιο των επιχειρήσεων αυτής της κατηγορίας υποχώρησε στο 39,5% το 2025, από 45,1% το 2019, γεγονός που, σύμφωνα με την παρουσίαση, αντανακλά την απώλεια μεριδίου αγοράς που υφίστανται οι μικρότερες μονάδες.
Παρά τη μείωση αυτή, τονίστηκε ότι στο λιανεμπόριο εξακολουθεί να διατηρείται ισχυρή η παρουσία της μικρής εμπορικής επιχείρησης, σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι σε άλλους κλάδους της οικονομίας. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη σημασία του μικρού καταστήματος τόσο για την οικονομία όσο και για τη συνολική διάρθρωση της αγοράς.
Κατά 30% μειώθηκαν οι αυτοαπασχολούμενοι τα τελευταία 20 χρόνια
Χαρακτηριστική είναι η μακροχρόνια υποχώρηση των αυτοαπασχολούμενων, δηλαδή των πολύ μικρών εμπορικών επιχειρήσεων. Όπως αναφέρθηκε, τα τελευταία περίπου 20 χρόνια και ιδίως από την περίοδο της κρίσης, οι αυτοαπασχολούμενοι έχουν μειωθεί πάνω από 30%. Όπως εξήγησαν στελέχη του ΙΝΕΜΥ με τα οποία μίλησε το TheTotalBusiness, παρατηρείται αρκετά έντονα το φαινόμενο όπου αρκετές επιχειρήσεις στερούνται διάδοχης κατάστασης, με τις νεότερες γενιές να εγκαταλείπουν την οικογενειακή δραστηριότητα. Μάλιστα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που προτιμούν να εργαστούν ως υπάλληλοι παρά να συνεχίσουν την οικογενειακή επιχείρηση, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτή δεν είναι βιώσιμη ή η πορεία της δεν είναι θετική.
Σε επίπεδο συνολικού κύκλου εργασιών, το εμπόριο (χονδρικό και λιανικό) ξεπέρασε τα 180 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 1% σε σχέση με το 2024, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, προερχόμενα από διοικητικές πηγές. Και εδώ, όμως, διευκρινίστηκε ότι οι μεταβολές αποτυπώνονται σε ονομαστικούς όρους, άρα αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, τα πραγματικά μεγέθη είναι ασθενέστερα. Στο λιανικό εμπόριο, η εικόνα ήταν καλύτερη, ενώ στο χονδρικό η αύξηση περιορίστηκε μόλις στο 0,3%, στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό καθώς ο κλάδος λειτουργεί ως βασικός τροφοδότης του λιανεμπορίου.
Οι μισές επιχειρήσεις με μορφή Α.Ε. και ΕΠΕ κατέγραψαν αύξηση πωλήσεων
Για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, δηλαδή τις ΑΕ και ΕΠΕ, τα στοιχεία του 2024 δείχνουν ότι περίπου οι μισές κατέγραψαν αύξηση πωλήσεων, δύο στις δέκα παρέμειναν στάσιμες και σχεδόν τρεις στις δέκα εμφάνισαν μείωση. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στα κέρδη: περίπου οι μισές είχαν υψηλότερη κερδοφορία, ενώ το 42% κατέγραψε μείωση. Η εικόνα στο λιανικό εμπόριο είναι παρόμοια, με το 47%-48% των επιχειρήσεων να εμφανίζει αύξηση τζίρου, περίπου το 24% στασιμότητα και το 27%-28% πτώση.
Σε επίπεδο επιμέρους κλάδων, τη μεγαλύτερη αύξηση πωλήσεων εμφάνισαν τα φαρμακευτικά προϊόντα, ακολουθούμενα από την ένδυση και την υπόδηση. Στα τρόφιμα, ποτά και καπνό, όπου εντάσσονται και τα σούπερ μάρκετ, η άνοδος ήταν σαφώς χαμηλότερη, στο 4,6%, ενώ στο σύνολο του λιανικού εμπορίου η αύξηση έφθασε το 5,6%.
Χαμηλά περιθώρια κέρδους
Ως προς την κερδοφορία, το περιθώριο καθαρού κέρδους προ φόρων διαμορφώθηκε στο 6% για το εμπόριο οχημάτων, στο 4% για το χονδρικό εμπόριο και στο 3,9% για το λιανικό, ενώ στο σύνολο του εμπορίου το αντίστοιχο ποσοστό έφθασε στο 4,1%. Όπως υπογραμμίστηκε, τα περιθώρια αυτά είναι προ φόρων, γεγονός που σημαίνει ότι μετά την επιβολή φόρων τα τελικά καθαρά κέρδη είναι ακόμη χαμηλότερα.
Στη δωδέκατη θέση μεταξύ των χωρών-μελών στο λιανεμπόριο η Ελλάδα
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία του ελληνικού λιανικού εμπορίου όχι μόνο για την εγχώρια οικονομία αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το σύνολο του λιανικού εμπορίου στην ενιαία αγορά των 30 χωρών, η Ελλάδα κατατάσσεται στη 12η θέση, αφήνοντας πίσω της 18 χώρες. Η θέση αυτή, όπως επισημάνθηκε, καταδεικνύει τη βαρύτητα του κλάδου σε μια αγορά όπου κυριαρχούν οι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία για τη σχέση φυσικού καταστήματος και ηλεκτρονικού εμπορίου στην Ευρώπη. Η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο μέσο της ευρωπαϊκής κατάταξης, στην 16η θέση ως προς τη χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου, γεγονός που σημαίνει ότι το φυσικό κατάστημα εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρή παρουσία, επηρεαζόμενο και από την πορεία του τουρισμού. Παράλληλα, οι βασικές κατηγορίες προϊόντων που πωλούνται ηλεκτρονικά παραμένουν η μόδα και ο ηλεκτρολογικός εξοπλισμός.
Περαιτέρω ενίσχυση της ιδιωτικής ετικέτας
Στην παρουσίαση τονίστηκε επίσης ότι τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας αναμένεται να ενισχύσουν περαιτέρω τη διείσδυσή τους στην ευρωπαϊκή αγορά, εν μέρει λόγω της επιθετικής τιμολογιακής και τεχνολογικής πολιτικής μεγάλων αλυσίδων. Την ίδια ώρα, το περιβάλλον παραμένει ασταθές, ενώ ο κύκλος εργασιών των ελληνικών εμπορικών επιχειρήσεων εκτός τροφίμων στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά 2,3%.
Από την πλευρά των μακροοικονομικών μεγεθών, επισημάνθηκε ότι η ελληνική οικονομία εκτιμάται πως θα αναπτυχθεί κατά 2,1% το 2025 και κατά 1,4% το 2026, αν και οι γεωπολιτικές εξελίξεις και ιδίως οι νέες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή ενδέχεται να περιορίσουν αυτή την πορεία. Παράλληλα, καταγράφηκε μείωση της ανεργίας σε επίπεδο λίγο πάνω από το 8% το τελευταίο τρίμηνο του 2025, καθώς και σημαντική αύξηση των επενδύσεων, κυρίως σε πιο παραγωγικές κατευθύνσεις και όχι σε κατασκευές ακινήτων. Ωστόσο, οι επενδύσεις εξακολουθούν να υπολείπονται αισθητά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο γεγονός ότι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026, ενώ ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης, το Europe 2030, αναδύεται με πιο συγκεκριμένη στόχευση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το εμπόριο παραμένει, σύμφωνα με την έκθεση, ο σημαντικότερος κλάδος της ελληνικής οικονομίας, με συμμετοχή 14,3% στην απασχόληση και καθοριστική συμβολή στον συνολικό κύκλο εργασιών της χώρας.
