Στην ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών κατευθύνεται το μεγαλύτερο κονδύλι του ελληνικού σχεδίου για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο έλαβε το πράσινο φως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Περίπου 1,75 δισ. ευρώ θα διατεθούν για παρεμβάσεις σε 62.000 κατοικίες και για την αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού με τουλάχιστον 200.000 αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες. Από τις συσκευές αυτές, τουλάχιστον 130.000 θα είναι αντλίες θερμότητας.
Τα νέα προγράμματα θα καλύπτουν μονώσεις, θερμοπροσόψεις, κουφώματα, συστήματα σκίασης και φωτοβολταϊκά. Οι ανακαινίσεις θα πρέπει να οδηγούν σε αναβάθμιση της κατοικίας κατά τουλάχιστον τρεις ενεργειακές κατηγορίες.
Η πρόσκληση για τις ενεργειακές ανακαινίσεις προβλέπεται να δημοσιευθεί το δεύτερο τρίμηνο του 2027. Ο στόχος είναι να έχουν αναβαθμιστεί 12.400 κατοικίες έως τα μέσα του 2029, 27.900 έως τα μέσα του 2030, 43.400 έως τα μέσα του 2031 και συνολικά 62.000 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2032.
Σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό, τα ποσοστά επιδότησης μπορούν να ξεπερνούν το 80%, με κάλυψη και του ΦΠΑ. Τα τελικά ποσοστά, τα ανώτατα ποσά και οι επιλέξιμες δαπάνες θα καθοριστούν, ωστόσο, στον οδηγό του προγράμματος.
Αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες
Ξεχωριστή πρόσκληση θα χρηματοδοτεί την αντικατάσταση παλαιών και ενεργοβόρων συστημάτων θέρμανσης και ζεστού νερού με αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, μαζί με τις αναγκαίες εργασίες εγκατάστασης.
Το παράρτημα της εγκριτικής απόφασης θέτει δεσμευτικό στόχο τουλάχιστον 200.000 συσκευών έως το τέλος του 2031, από τις οποίες τουλάχιστον 130.000 θα είναι αντλίες θερμότητας. Προβλέπονται 40.000 εγκαταστάσεις έως το τέλος του 2028, 90.000 έως το τέλος του 2029 και 140.000 έως το τέλος του 2030.
Οι παρεμβάσεις στις κατοικίες αποτελούν τον μεγαλύτερο, αλλά όχι τον μοναδικό άξονα του σχεδίου. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη κοινωνικές κατοικίες, ανακαίνιση φοιτητικών εστιών, ηλεκτρικά λεωφορεία, νέους και ανακατασκευασμένους συρμούς του Μετρό, κοινωνικό leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων και επιδοτήσεις για πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Η ελληνική κυβέρνηση αποτιμά το συνολικό ύψος των έργων σε 5,3 δισ. ευρώ μαζί με τον ΦΠΑ, ενώ η εγκριτική απόφαση της Κομισιόν προσδιορίζει το επιλέξιμο κόστος του σχεδίου στα 4,775 δισ. ευρώ.
Από αυτά, τα 3,58 δισ. ευρώ, δηλαδή το 75%, θα προέλθουν από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα και τα υπόλοιπα 1,196 δισ. ευρώ θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Πρόκειται για το πέμπτο εθνικό σχέδιο που εγκρίνεται και το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα. Από το συνολικό επιλέξιμο κόστος, 2,91 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον κτιριακό τομέα και 1,46 δισ. ευρώ στις οδικές μεταφορές. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η εφαρμογή του σχεδίου αναμένεται να περιορίσει έως το 2032 τις εκπομπές κατά 811.000 τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως.
Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι το ευρύτερο πεδίο δυνητικών δικαιούχων φτάνει περίπου το 1,5 εκατ. νοικοκυριά και τις 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2032 το σχέδιο θα έχει βοηθήσει περίπου 460.000 ευάλωτα νοικοκυριά και 300.000 ευάλωτους χρήστες μεταφορών να εξέλθουν από συνθήκες ενεργειακής ή μεταφορικής φτώχειας. Σε περίπου 28.000 υπολογίζει τις πολύ μικρές επιχειρήσεις που θα στηριχθούν.
Η πρώτη πληρωμή και οι όροι της Κομισιόν
Η έγκριση δεν συνεπάγεται αυτόματη εκταμίευση του συνόλου των κονδυλίων. Η Ελλάδα θα μπορεί να υποβάλει το πρώτο αίτημα πληρωμής το πρώτο τρίμηνο του 2027, αφού αρχίσει η εφαρμογή του σχεδίου και επιτευχθούν τα πρώτα ορόσημα.
Στην απόφαση καταγράφεται ότι το σύστημα εσωτερικού ελέγχου δεν είχε οριστικοποιηθεί κατά τον χρόνο της έγκρισης. Ως προϋπόθεση για την πρώτη πληρωμή, η Ελλάδα θα πρέπει έως το πρώτο τρίμηνο του 2027 να έχει θεσπίσει τις διαδικασίες ελέγχου και παρακολούθησης και να έχει λάβει θετική γνώμη από τον αρμόδιο ελεγκτικό φορέα.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έχει κατανεμηθεί σε ετήσια βάση. Για το 2026 προβλέπονται 218,7 εκατ. ευρώ, για το 2027 – χρονιά με τη μεγαλύτερη ετήσια κατανομή – 601,5 εκατ. ευρώ, ενώ η κατανομή του 2032 ανέρχεται σε 517,7 εκατ. ευρώ. Κάθε πληρωμή θα συνδέεται με την πιστοποιημένη επίτευξη συγκεκριμένων στόχων.
Τα οριστικά κριτήρια θα περιγραφούν στους οδηγούς των επιμέρους προγραμμάτων. Στην κυβερνητική παρουσίαση του Μαρτίου δημοσιεύθηκαν ενδεικτικά εισοδηματικά όρια, τα οποία προβλέπεται να επικαιροποιούνται κάθε χρόνο βάσει των φορολογικών δηλώσεων.
Για μονομελές νοικοκυριό χωρίς παιδιά και χωρίς μέλος με αναπηρία αναφερόταν όριο 10.500 ευρώ. Για μονογονεϊκή οικογένεια με ένα παιδί το όριο διαμορφωνόταν σε 13.650 ευρώ και, εφόσον υπήρχε μέλος με αναπηρία, σε 16.650 ευρώ.
Για ζευγάρι χωρίς παιδιά το ενδεικτικό όριο ανερχόταν σε 20.800 ευρώ, για ζευγάρι με δύο παιδιά σε 27.100 ευρώ και, εφόσον υπήρχε μέλος με αναπηρία, σε 30.100 ευρώ.
Ως πολύ μικρές προσδιορίζονται οι επιχειρήσεις που απασχολούν έως εννέα εργαζομένους και έχουν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ. Εκτός από το εισόδημα, προβλέπεται να συνεκτιμώνται κοινωνικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά, οι ενεργειακές ανάγκες και η πρόσβαση σε δημόσιες μεταφορές.
Οι πρώτες δράσεις και τα χρονοδιαγράμματα
Κοινωνικές κατοικίες σε στρατόπεδα και δημόσια κτίρια
Η τελική πρόβλεψη αφορά τη δημιουργία 2.800 ενεργειακά αποδοτικών κοινωνικών κατοικιών, με προϋπολογισμό 487,5 εκατ. ευρώ. Οι 2.350 θα κατασκευαστούν σε τέσσερις ανενεργές στρατιωτικές εγκαταστάσεις: στο Χαϊδάρι και τις Αχαρνές, στο πρώην στρατόπεδο Ζιάκα στη Θεσσαλονίκη και στο πρώην στρατόπεδο Μανουσογιαννάκη στην Πάτρα.
Οι κατοικίες θα βρίσκονται σε κτίρια μηδενικών εκπομπών και θα διατίθενται με χαμηλό μίσθωμα σε ευάλωτα νοικοκυριά. Στις κατηγορίες προτεραιότητας που έχουν ανακοινωθεί περιλαμβάνονται νέα ζευγάρια, πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες, καθώς και οικογένειες με μέλη με αναπηρία.
Άλλες 450 κατοικίες θα προκύψουν από τη μετατροπή δημόσιων κτιρίων σε κτίρια κατοικίας. Θα πρέπει να φτάνουν τουλάχιστον στην ενεργειακή κατηγορία Β+, ενώ προβλέπεται να ανακαινιστούν συνολικά τουλάχιστον 36.000 τετραγωνικά μέτρα.
Οι προπαρασκευαστικές διαδικασίες για τις άδειες και τις εγκρίσεις αρχίζουν το 2026. Οι συμβάσεις για τις τέσσερις εγκαταστάσεις πρέπει να έχουν υπογραφεί έως το τέλος του 2027.
Ο στόχος είναι να έχουν κατασκευαστεί και διατεθεί στους δικαιούχους 700 κατοικίες έως το τέλος του 2028, 1.900 έως το τέλος του 2030 και το σύνολο των 2.350 έως το τέλος του 2031. Οι 450 κατοικίες που θα προκύψουν από δημόσια κτίρια πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως το δεύτερο τρίμηνο του 2032.
Παράλληλα προβλέπεται νέο θεσμικό πλαίσιο κοινωνικής κατοικίας, το οποίο θα καθορίζει τα κριτήρια, τη διαδικασία επιλογής και την προτεραιοποίηση των δικαιούχων.
Ενεργειακή αναβάθμιση πολύ μικρών επιχειρήσεων
Η δράση, προϋπολογισμού περίπου 396 εκατ. ευρώ, θα χρηματοδοτεί παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας και εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων.
Το πρόγραμμα θα επικεντρώνεται σε ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις και σε κλάδους με υψηλό ενεργειακό κόστος. Για να συνυπολογίζεται μία επένδυση στον εγκεκριμένο στόχο, θα πρέπει να επιτυγχάνει εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας τουλάχιστον 30% ή αναβάθμιση του κτιρίου κατά τουλάχιστον τρεις ενεργειακές κατηγορίες.
Η προετοιμασία αρχίζει το 2026, αλλά η πρόσκληση προβλέπεται να δημοσιευθεί έως το πρώτο τρίμηνο του 2027. Το εγκεκριμένο παράρτημα θέτει στόχο 2.805 επιχειρήσεων έως το τρίτο τρίμηνο του 2028, 5.610 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2030 και συνολικά 9.350 έως το τέλος του 2031.
Πρόσθετο επίδομα θέρμανσης
Έως περίπου 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά ετησίως θα λαμβάνουν πρόσθετη ενίσχυση για την αύξηση του κόστους θέρμανσης που θα συνδεθεί με την εφαρμογή του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών στα κτίρια και τις οδικές μεταφορές, γνωστού ως ETS2.
Η κυβερνητική ανακοίνωση προσδιορίζει την πρόσθετη ενίσχυση σε περίπου 100 ευρώ τον χρόνο, έως το 2032, για νοικοκυριά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή υγραέριο.
Η εγκριτική απόφαση προβλέπει ότι ο αριθμός των δικαιούχων και το συνολικό ετήσιο ποσό της ενίσχυσης θα μειώνονται σταδιακά, καθώς θα ολοκληρώνονται οι μόνιμες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.
