O ΟΠΕΚ διασπάται, ο Περσικός Κόλπος είναι αποκλεισμένος και οι ΗΠΑ, ως κορυφαίος παραγωγός ορυκτών καυσίμων του κόσμου, ενισχύονται. Ο πόλεμος στο Ιράν ταρακουνά τα θεμέλια της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου και εγκαινιάζει έναν πιο κατακερματισμένο και ευμετάβλητο ενεργειακό κόσμο, όπου η ελεύθερη ροή του πετρελαίου δίνει τη θέση της στον εθνικισμό των πόρων.
Η πιο πρόσφατη ρωγμή στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη ήρθε την Τρίτη, όταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους από τον ΟΠΕΚ, το καρτέλ παραγωγών πετρελαίου υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, που σχεδιάστηκε εν μέρει για να τιθασεύσει μια βιομηχανία που φημίζεται για τις περιόδους μεγάλης ανόδου και μεγάλης πτώσης της. Πλέον, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προτιμούν να κινούνται αυτόνομα.
Αλλά και μια σειρά ακόμα από κινήσεις επιταχύνουν την μετάβαση από μία αγορά που στηριζόταν στην οικονομική αποδοτικότητα, σε μία που πλέον καθορίζεται από την πολιτική και τις συγκρούσεις, όπως διαπιστώνει η Wall Street Journal.
Οι μεγάλοι εισαγωγείς της Ασία και της Ευρώπης πασχίζουν να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα της Μέσης Ανατολής, να περιορίσουν την κατανάλωση ενέργειας ή να αυξήσουν την εγχώρια παραγωγή τους.
Τεράστιοι εξαγωγείς, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, προσπαθούν να κερδίσουν μερίδια αγοράς.
«Αυτό σημαίνει ότι είναι μια κατάσταση όπου ο καθένας κοιτάζει μόνο για τον εαυτό του», λέει στη WSJ ο Gregory Brew, αναλυτής για το Ιράν της Eurasia Group.
Το ερώτημα είναι πόσο θα κρατήσουν όλα αυτά. Πολλές από τις δικλείδες ασφαλείας της αγοράς πετρελαίου έχουν τις ρίζες τους στη δεκαετία του 1970, όταν ο ΟΠΕΚ εδραίωσε την τιμολογιακή του ισχύ. Χώρες της Δύσης δημιούργησαν αποθέματα για να προστατευτούν από τα πετρελαϊκά σοκ. Οι αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης εμφανίστηκαν αργότερα για να βοηθήσουν στη διάχυση του κινδύνου και στην εξομάλυνση της μεταβλητότητας. Στην διψασμένη για ενέργεια Αμερική, το Δόγμα Κάρτερ υπογράμμισε ότι η ελεύθερη ροή πετρελαίου μέσω του Περσικού Κόλπου αποτελεί κρίσιμο εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ.
«Τώρα, η σχέση έχει ανατραπεί», εξηγεί ο Brew. «Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι ένας σημαντικός καταναλωτής, αλλά φαίνεται ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής σκέφτονται επίσης τις ΗΠΑ ως παραγωγό – μια δύναμη που διαμορφώνει την αγορά πετρελαίου».
Γιατί την ώρα που ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ ανεβάζει τις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ πάνω από τα 4 δολάρια το γαλόνι, ο Trump δεν βιάζεται να κάνει πίσω, αφού θεωρεί ότι η εγχώρια βιομηχανία πετρελαίου – που αποτελούσε τη νέμεση του ΟΠΕΚ εδώ και χρόνια- βγαίνει κερδισμένη.
Παρά τις συστάσεις του Trump προς τις αμερικανικές πετρελαϊκές να αυξήσουν την παραγωγή τους, ειδικοί πιστεύουν ότι αυτό δεν θα συμβεί μέσα στους επόμενους μήνες, αλλά αντίθετα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι εκείνα που μπορούν να βγουν κερδισμένα, έχοντας πια απελευθερωθεί από τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ και πλημμυρίζοντας την αγορά με πετρέλαιο.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ αφαίρεσε από την αγορά μια από τις τελευταίες δυνατότητες απορρόφησης των σοκ, λένε αναλυτές της Rystad Energy. «Εάν άλλοι παραγωγοί αρχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στα μερίδια αγοράς έναντι της πειθαρχίας στις ποσοστώσεις, η ικανότητα του ΟΠΕΚ να κρατά την ομαλότητα στην αγορά μέσω συντονισμένων προσαρμογών στην προσφορά μπορεί να αμφισβητηθεί ολοένα και περισσότερο», σύμφωνα με τον Ole Hansen, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων στη Saxo Bank.
Ήδη, η Βενεζουέλα, που είναι μέλος του καρτέλ, έχει αρχίσει να αυξάνει την εδώ και καιρό μειωμένη παραγωγή της μετά την απομάκρυνση του προέδρου Nicolas Maduro από τις ΗΠΑ. Οι παραγωγοί εκτός ΟΠΕΚ, όπως η Γουιάνα, η Βραζιλία και ο Καναδάς, σχεδιάζουν επίσης να αντλήσουν περισσότερο πετρέλαιο, για να τονώσουν την οικονομική ανάπτυξή τους.
Και την ίδια στιγμή, αγοραστές στην Ευρώπη και την Ασία πλειοδοτούν για αργό πετρέλαιο, καύσιμα και υγροποιημένο φυσικό αέριο από περιοχές που βρίσκονται μακριά από την περιοχή της σύγκρουσης.
«Ορισμένες χώρες μπορεί να σκέφτηκαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ότι επρόκειτο για μια μεμονωμένη περίπτωση», δηλώνει ο Tim Hodgson, υπουργός Ενέργειας και Πρώτων Υλών του Καναδά. «Αυτό είναι ένα πολύ σαφές μήνυμα για όλους ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή αυξημένης αστάθειας».
