Οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη πια δεν είναι νεαροί, δεν είναι φυσικά μόνο άνδρες και δεν στέκονται σε μια γραμμή παραγωγής περιμένοντας τη λήξη της βάρδιας.
Οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη, το 2026, είναι μεγαλύτερης ηλικίας, μορφωμένοι, εξαντλημένοι, συνδεδεμένοι ψηφιακά κα κυρίως, περισσότερο μόνοι μέσα σε ένα σύστημα που απαιτεί όλο και πιο πολλά. Η νέα έκθεση του Eurofound καταγράφει τη μεταμόρφωση της εργασίας σήμερα, με έΈνα εργατικό δυναμικό που γερνά, που ψηφιοποιείται, που πιέζεται από δυνάμεις πολύ διαφορετικές, από εκείνες μόλις πριν από τρεις δεκαετίες. Τεχνολογία, δημογραφικό, κλίμα! Όλα καθορίζουν αλλιώς τη δουλειά μας, σήμερα.
Από τη γραμμή παραγωγής στην οθόνη
Το 1990, λιγότερο από το 20% των ανθρώπων ηλικίας 60–64 ετών εργαζόταν. Σήμερα, το ποσοστό πλησιάζει το 50%. Περισσότερα χρόνια εργασίας και σχεδόν συνεχής παραμονή στο σύστημα, με λιγότερος χρόνος εκτός αυτού. Μα, η εργασία πιά, δεν είναι χειρωνακτική, αλλά δεν παύει να είναι σωματική για να μεταφερθεί στην στην οθόνη. Το 2005, το 40% των εργαζομένων δήλωνε ότι δεν χρησιμοποιούσε ποτέ υπολογιστή. Σήμερα, η εικόνα αυτή μοιάζει σχεδόν μνημειακή. Η καθιστική στάση αφορά πλέον πάνω από το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού. Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις, ένα 60% των εργαζομένων. Όχι πια βαριά μηχανήματα, αλλά μικρές, αόρατες καταπονήσεις που συσσωρεύονται. Πιο ήπιες στην επιφάνεια. Πιο επίμονες στον χρόνο. Και η τεχνολογία δεν αφαιρεί εργασία αλλά την συμπυκνώνει, την κάνει πιο άμεση, περισσότερη και χρειάζεται ταχύτητα. Το 30% των εργαζομένων δηλώνει ότι η τεχνολογία έχει αφαιρέσει ορισμένα καθήκοντα. Πάνω από το 40% αναφέρει ότι έχει προσθέσει νέα. Η εργασία δεν εξαφανίζεται. Συμπυκνώνεται. Γίνεται πιο σύνθετη, πιο απαιτητική, πιο διάχυτη μέσα στην ημέρα. Και μαζί με αυτή τη μεταβολή, εμφανίζεται μια νέα ανισότητα. Οι γυναίκες, σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, χρησιμοποιούν λιγότερο εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τους άνδρες και αυτό όχι γιατί δεν μπορούν, αλλα επειδή το εργασιακό σύστημα δεν τις εντάσσει με τον ίδιο ρυθμό.
Το ωράριο είναι η νέα πολυτέλεια
Αν κάτι αποκαλύπτει την ψυχολογία της ευρωπαϊκής εργασίας, είναι η στάση απέναντι στον χρόνο. Το 65% των εργαζομένων δηλώνει ότι ένα καλό ωράριο είναι πολύ σημαντικό. Ένα ακόμη 30% το θεωρεί σχετικά σημαντικό. Μόλις 1% το αντιμετωπίζει ως αδιάφορο. Ο χρόνος δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά σχεδόν υπαρξιακό. Και όμως, ακόμη και σε ένα τυπικό πλαίσιο 35-40 ωρών την εβδομάδα, το 30% θα ήθελε να εργάζεται λιγότερο, εάν το επέτρεπαν οι οικονομικές συνθήκες. Όχι για λόγους άνεσης, μα αντοχής. Η ευελιξία εμφανίζεται ως απάντηση. Αλλά δεν λειτουργεί πάντα ως λύση με το τέλος της εργασίας να μην σημαίνει πια λήξη, ξεκούραση και αποσύνδεση. Περίπου το 20% του ευρωπαϊκού εργατικού δυναμικού βρίσκεται σε καθεστώς τηλεργασίας ή υβριδικής εργασίας. Ένα ποσοστό που σταθεροποιήθηκε μετά το σοκ της πανδημίας. Και εκεί σημειώνεται η αδυναμία αποσύνδεσης. Η συνεχής παρουσία της εργασίας μέσα στον προσωπικό χρόνο. Η μεταφορά του άγχους από τον χώρο στο μυαλό. Το παλιό κουδούνι της βάρδιας είχε μια σκληρότητα, αλλά είχε και ένα τέλος. Η νέα εργασία δεν έχει όριο, είναι ατέλειωτη, ασταμάτητη και συνεχής.
Η κλιματική πίεση και ο φυσικός κίνδυνος
Και ενώ η εργασία γίνεται πιο ψηφιακή, η φύση επιστρέφει με τρόπο επιθετικό. Από το 1990, το ποσοστό των εργαζομένων που εκτίθενται σε θερμότητα ικανή να προκαλεί έντονο ιδρώτα, έχει αυξηθεί δραματικά. Ο αγροτικός τομέας, οι κατασκευές, οι μεταφορές. Χώροι που δεν μπορούν να «ψηφιοποιηθούν». Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πια αφηρημένη έννοια. Είναι συνθήκη εργασίας. Είναι θερμοκρασία, ιδρώτας, εξάντληση. Και εκεί, η Ευρώπη αποκαλύπτει μια ακόμη αντίφαση. Από τη μία πλευρά, η εργασία γίνεται πιο τεχνολογική. Από την άλλη, ένα μεγάλο μέρος της παραμένει σωματικό, εκτεθειμένο, ευάλωτο. Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης έφερε σύγκλιση. Το 2004, οι νέες χώρες μέλη εργάζονταν κατά μέσο όρο 44 ώρες την εβδομάδα, με πιο αυστηρές ιεραρχίες. Σήμερα, τα χάσματα έχουν περιοριστεί. Οι κανόνες για τον χρόνο εργασίας, την ασφάλεια, την υγεία λειτουργούν ως κοινή βάση. Από τη μία πλευρά, οι εργαζόμενοι που μπορούν να εργάζονται από απόσταση. Από την άλλη, τα δύο τρίτα που παραμένουν σε φυσικούς χώρους. Στην πρώτη γραμμή. Στα νοσοκομεία. Στα εργοστάσια. Στις μεταφορές. Οι δεύτεροι ζούνμεγαλύτερη ένταση, μικρότερη αυτονομία, λιγότερη αναγνώριση. Και ακριβώς αυτοί οι τομείς αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού. Η εργασία δεν κατανέμεται μόνο άνισα αλλά αξιολογείται και εκτιμιέται άνισα. Η έκθεση του Eurofound είναι μια προειδοποίηση για το τι σημαίνει να εργάζεται κανείς σε μια ήπειρο που γερνά, που ψηφιοποιείται, που θερμαίνεται; Τι σημαίνει αξία, όταν η εργασία γίνεται ταυτόχρονα πιο απαιτητική και πιο αόρατη; Και η φράση του Σίριλ Νορθκόουτ Πάρκινσον, του Βρετανού αναλυτή και συγγραφέα, που διατύπωσε το «Νόμο του Πάρκινσον», μόλις το 1955 σε άρθρο του στο περιοδικό The Economist, είναι σχεδόν προφητική!
«Η εργασία θα επεκτείνεται συνεχώς, για να γεμίσει ολόκληρο τον διαθέσιμο χρόνο των εργαζομένων» λέει ο Νόμος του Πάρκισον και είμαστε ήδη, εγκλωβισμένοι στην αλήθεια του.
