Η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα και την πράσινη επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα έχει αποκτήσει ιδιαίτερη βαρύτητα τα τελευταία χρόνια, καθώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ολοένα και πιο άμεσα τον επιχειρηματικό κόσμο. Παρότι οι ελληνικές επιχειρήσεις δείχνουν σημάδια προσαρμογής, η υιοθέτηση πράσινων πρακτικών δεν εξελίσσεται ομοιόμορφα σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου « Έρευνα και εκτίμηση της ανθεκτικότητας των Ελληνικών Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ) απέναντι στην Κλιματική Αλλαγή» που διεξάγεται στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών με χρηματοδότηση του Πράσινου ταμείου.
Η έρευνα, βασισμένη σε δείγμα 229 ελληνικών επιχειρήσεων, αποκαλύπτει μια χώρα που κινείται με δύο «ταχύτητες»: από τη μία, το κέντρο της οικονομικής δραστηριότητας, η Αττική, λειτουργεί ως μοχλός πράσινης προόδου, και από την άλλη οι περιφέρειες δυσκολεύονται να συμβαδίσουν, λόγω περιορισμένων πόρων και ανεπαρκούς υποστήριξης.
Η έρευνα εξετάζει ανάμεσα σε άλλα το είδος των πράσινων πρακτικών που εφαρμόζονται, τα κίνητρα των επιχειρήσεων, τα εμπόδια που συναντούν και τις ανάγκες τους για να ενισχύσουν τη βιώσιμη λειτουργία τους. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η πράσινη μετάβαση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό παντού, αναδεικνύοντας τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας.
Αττική: Η «πράσινη πρωτεύουσα» της επιχειρηματικότητας
Η υπεροχή της Αττικής στην υιοθέτηση πράσινων πρακτικών ήταν αναμενόμενη. Η περιοχή συγκεντρώνει το 48% του ΑΕΠ της χώρας, διαθέτει πιο ανεπτυγμένη τεχνολογική υποδομή και έχει καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία και προγράμματα στήριξης. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις στην Αττική μπορούν να επενδύσουν ευκολότερα σε τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας, να αναπτύξουν οργανωμένες διαδικασίες ανακύκλωσης και να ενσωματώσουν πράσινες πολιτικές σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Αντίθετα, οι επιχειρήσεις της περιφέρειας συχνά λειτουργούν με πολύ περιορισμένα μέσα και πόρους. Η μικρότερη διαθεσιμότητα κεφαλαίων, η χαμηλότερη πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες και η έλλειψη τεχνικής υποστήριξης περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητές τους να υιοθετήσουν πράσινες λύσεις. Η γεωγραφική ανισότητα στη βιωσιμότητα αναδεικνύει την ανάγκη στοχευμένων πολιτικών, που θα επιτρέψουν στις μητροπολιτικές και στις περιφερειακές οικονομίες να κινηθούν παράλληλα.
Οικολογική συνείδηση και εταιρική εικόνα: Οι βασικοί μοχλοί αλλαγής
Οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα κλήθηκαν να απαντήσουν σχετικά με τους πιθανούς παράγοντες που τους ωθούν να υιοθετήσουν πράσινες πρακτικές. Πάνω από το 60% δήλωσε ότι η υιοθέτηση πράσινων πρακτικών οφείλεται κυρίως σε εσωτερική δέσμευση: αξίες, εταιρική κουλτούρα και ανησυχία για το περιβάλλον. Η βελτίωση της δημόσιας εικόνας έρχεται δεύτερη, υποδηλώνοντας ότι η βιωσιμότητα αντιμετωπίζεται όχι τόσο ως εργαλείο marketing, αλλά ως οργανικό κομμάτι της επιχειρηματικής λειτουργίας.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν συγκεκριμένα οφέλη από τις πράσινες πρωτοβουλίες. Η βελτίωση της φήμης (71%) και η ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας (57%) ξεχωρίζουν, δείχνοντας ότι οι επιχειρήσεις αντιλαμβάνονται τη βιωσιμότητα ως επένδυση μακράς πνοής, που ενισχύει τη σχέση τους με πολίτες, πελάτες και συνεργάτες.
Οι πιο διαδεδομένες πράσινες πρακτικές στην Ελλάδα
Από τις πράσινες δράσεις που εξετάστηκαν, δύο ξεχώρισαν με διαφορά:
- Ανακύκλωση υλικών
- Βελτίωση ενεργειακής αποδοτικότητας
Πρόκειται για πρακτικές εύκολα εφαρμόσιμες πράσινες πρακτικές και με άμεσα οφέλη στο κόστος λειτουργίας, γεγονός που τις καθιστά ελκυστικές, ακόμη και για μικρότερες επιχειρήσεις. Αντιθέτως, η προμήθεια προϊόντων από πιστοποιημένους «πράσινους» ή τοπικούς προμηθευτές, εφαρμόζονται πολύ λιγότερο, κυρίως λόγω αυξημένου κόστους και περιορισμένης προσφοράς.
Τα εμπόδια που κρατούν πίσω την πράσινη μετάβαση των επιχειρήσεων
Παρότι η πρόθεση για πράσινη δράση είναι υψηλή, τα εμπόδια που εντοπίζονται λειτουργούν ως τροχοπέδη, ειδικά για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Δύο εξ αυτών ξεχωρίζουν σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας:
- Έλλειψη κρατικής υποστήριξης
Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ουσιαστική βοήθεια για να αντέξουν το κόστος των πράσινων επενδύσεων. Φορολογικά κίνητρα, επιδοτήσεις και προγράμματα τεχνικής υποστήριξης είτε είναι περιορισμένα είτε δεν φτάνουν ποτέ σε μεγάλο μέρος των ΜμΕ. - Έλλειψη ενημέρωσης και τεχνογνωσίας
Πολλές επιχειρήσεις δεν γνωρίζουν ποια προγράμματα υπάρχουν, ποιες τεχνολογίες είναι διαθέσιμες και πώς μπορούν να υλοποιήσουν βασικές πράσινες δράσεις. Αυτό το γνωστικό κενό μειώνει σημαντικά τη συμμετοχή στη βιώσιμη μετάβαση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι επιχειρήσεις που δηλώνουν ότι αντιμετωπίζουν εμπόδια ζητούν σε πολύ μεγάλο ποσοστό φορολογικές ελαφρύνσεις και χρηματοδοτούμενα προγράμματα τεχνικής ή οικονομικής στήριξης. Χωρίς τέτοιου είδους παρεμβάσεις, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να εξελιχθεί με ισορροπία σε όλη τη χώρα.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι «μια μελλοντική ανησυχία»
Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες (52,84%) δήλωσαν ότι η κλιματική αλλαγή έχει ήδη επηρεάσει την επιχείρησή τους το τελευταίο έτος. Παράλληλα, το 38% αναμένει ότι οι επιπτώσεις θα ενταθούν τα επόμενα πέντε χρόνια. Το εύρημα αυτό δείχνει πως η πράσινη μετάβαση δεν αφορά μια μακρινή υποχρέωση, αλλά μια πραγματική ανάγκη για επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.
Τι πρέπει να αλλάξει για να μην μείνει η περιφέρεια πίσω
Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η πράσινη μετάβαση στην Ελλάδα δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς στοχευμένη κρατική πολιτική. Αυτό που απαιτείται άμεσα είναι:
- Ενίσχυση των ΜμΕ με επιδοτήσεις και τεχνική υποστήριξη
- Περιφερειακά προγράμματα βιώσιμης ανάπτυξης
- Εκπαίδευση και ενημέρωση στελεχών και πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση
- Συνέργειες μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν πρέπει να προχωρήσει η πράσινη μετάβαση, αλλά πώς θα γίνει ώστε να μην μείνει καμία επιχείρηση πίσω.
Ένα συμπέρασμα με προοπτική
Η έρευνα αποδεικνύει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε τροχιά πράσινου μετασχηματισμού, αλλά με σημαντικές ανισορροπίες. Για να αποκτήσει η χώρα ένα βιώσιμο οικονομικό μοντέλο που θα αντέξει τις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών, απαιτείται στρατηγική, συνέπεια και επένδυση σε όσους σήμερα δεν έχουν τα μέσα να ακολουθήσουν.
Η πράσινη επιχειρηματικότητα δεν είναι μόδα ούτε πολυτέλεια. Είναι το κλειδί για μια οικονομία πιο ανταγωνιστική, πιο ανθεκτική και πιο έτοιμη να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος.
