Στα γερμανικά πανηγύρια των αρχών του 20ού αιώνα, οι εκπαιδευμένες αρκούδες που χόρευαν μπροστά στο πλήθος ήταν από τα δημοφιλέστερα θεάματα. Το 1922 ένας ζαχαροπλάστης από τη Βόννη μετέτρεψε αυτή την εικόνα σε ζελεδάκι. Έναν αιώνα αργότερα, το ίδιο σχήμα παράγεται σε ρυθμό 100 εκατομμυρίων κομματιών την ημέρα και παραμένει το σήμα κατατεθέν μιας εταιρείας που δεν πέρασε ποτέ σε χέρια εκτός της οικογένειας.
Ένα σακί ζάχαρη και ένα ακρωνύμιο
Ο Χανς Ρίγκελ γεννήθηκε το 1893 κοντά στη Βόννη και εκπαιδεύτηκε ως καραμελοποιός. Στις 13 Δεκεμβρίου 1920 καταχώρησε στο εμπορικό μητρώο της πόλης τη δική του επιχείρηση ζαχαρωδών.
Ο εξοπλισμός του ήταν στοιχειώδης: ένα σακί ζάχαρη, μια μαρμάρινη πλάκα, ένα σκαμνί, μια χτιστή εστία, ένα χάλκινο καζάνι και ένας πλάστης.
Το όνομα που έδωσε στην εταιρεία ήταν ακρωνύμιο του ονόματός του και της πόλης: HAns RIegel BOnn, δηλαδή Haribo. Την επόμενη χρονιά η σύζυγός του έγινε η πρώτη υπάλληλος και ανέλαβε να μεταφέρει τα φρεσκοφτιαγμένα ζελεδάκια στους πελάτες με ποδήλατο.
Η αρκούδα που χορεύει
Το 1922 ο Ρίγκελ έφτιαξε το πρώτο ζελεδάκι σε σχήμα αρκούδας. Το ονόμασε Tanzbär, δηλαδή αρκούδα που χορεύει, εμπνευσμένος από τις φιγούρες των πανηγυριών. Ήταν μεγαλύτερο και πιο λεπτό από τη σημερινή εκδοχή.
Το 1925 προστέθηκε στη γκάμα και η μαύρη γλυκόριζα, δίνοντας στην επιχείρηση ένα δεύτερο πυλώνα πωλήσεων πέρα από τα φρουτόγευστα ζελεδάκια.
Το βασικό προϊόν εξελίχθηκε σταδιακά στη χρυσή αρκουδίτσα, τον Goldbär, που κατοχυρώθηκε ως εμπορικό σήμα το 1967 ενώ από το 1935 διαμορφώθηκε το διαφημιστικό σύνθημα «Haribo macht Kinder froh» («Η Haribo κάνει τα παιδιά χαρούμενα»), που παραμένει ως σήμερα το μότο της εταιρείας!
Δύο αδέλφια, δύο ρόλοι
Στις 31 Μαρτίου 1945, λίγες εβδομάδες πριν το τέλος του πολέμου, ο Χανς Ρίγκελ πέθανε αφήνοντας πίσω του μια εταιρεία που είχε συρρικνωθεί δραματικά και δύο γιους που έπρεπε να τη στήσουν ξανά από την αρχή.
Οι δύο αδελφοί μοίρασαν την επιχείρηση. Ο Χανς Ρίγκελ ο νεότερος, κράτησε τις πωλήσεις, το μάρκετινγκ και τα οικονομικά. Ο Παουλ ανέλαβε την παραγωγή και την τεχνολογία, δηλαδή ό,τι έβγαινε από τη γραμμή. Ο καταμερισμός αποδείχθηκε ανθεκτικός. Ο ένας αδελφός έχτιζε τη ζήτηση και ο άλλος φρόντιζε να μπορεί να την καλύψει, και υπό αυτή τη διπλή ηγεσία η Haribo μετατράπηκε από τοπική βιοτεχνία σε διεθνή όμιλο, με τη χρυσή αρκουδίτσα να φτάνει σε δεκάδες χώρες.
Ο Χανς παρέμεινε στο τιμόνι για 67 χρόνια. Η ίδια μακροβιότητα που εδραίωσε την εταιρεία ήταν όμως εκείνη που άφηνε μετέωρο ένα κρίσιμο ερώτημα.
Το ρεκόρ διαδοχής που δεν είχε κληρονόμο
Το ερώτημα αφορούσε το ποιος θα έπαιρνε τη σκυτάλη. Ο Χανς δεν είχε παιδιά, ο Παουλ είχε αποκτήσει τέσσερα, και η σχέση των δύο οικογενειακών κλάδων παρέμενε για χρόνια τεταμένη.
Οι πρώτες προσπάθειες να λυθεί το ζήτημα απέτυχαν. Το 2003 ο Χανς όρισε διάδοχο έναν ανιψιό του, η συνεργασία τους όμως διακόπηκε δύο χρόνια αργότερα. Ο αιφνίδιος θάνατος του Παουλ το 2009 άφησε το θέμα ανοιχτό και πυροδότησε διαμάχη για το μέλλον της εταιρείας.
Η λύση ήρθε το 2010 με τη δημιουργία της μητρικής Haribo Holding, στην οποία οι δύο κλάδοι απέκτησαν από 50%. Η μετοχική ισορροπία απαγόρευε πλέον στη μία πλευρά να επιβληθεί στην άλλη.
Όταν ο Χανς πέθανε το 2013, σε ηλικία 90 ετών, το μερίδιό του δεν πέρασε σε πρόσωπο αλλά σε ιδιωτικό ίδρυμα. Η εταιρεία θωράκισε έτσι τον οικογενειακό της χαρακτήρα, ακριβώς επειδή ο ιδρυτικός κλάδος είχε μείνει χωρίς κληρονόμο.
Το ρεκόρ Γκίνες
Πίσω από την αναγνωρισιμότητα της χρυσής αρκουδίτσας κρύβεται μια από τις πιο συνεπείς διαφημιστικές στρατηγικές στην ιστορία της γερμανικής αγοράς. Το 1991 η Haribo εμπιστεύτηκε το πρόσωπό της σε έναν από τους δημοφιλέστερους τηλεπαρουσιαστές της χώρας, τον Τόμας Γκότσαλκ. Η συνεργασία κράτησε ως το 2015, περίπου 24 χρόνια, με τον Γκότσαλκ να εμφανίζεται σε πάνω από 260 τηλεοπτικά σποτ. Το βιβλίο Γκίνες την κατέγραψε ως τη μακροβιότερη διαφημιστική σχέση προσώπου και μάρκας στον κόσμο.
Η σταθερότητα αυτή απέδωσε. Το ίδιο πρόσωπο συνόδευε τη χρυσή αρκουδίτσα σε διαδοχικές γενιές καταναλωτών, εδραιώνοντας τη Haribo ως τη μάρκα που ταυτίστηκε με τη γερμανική και τη διεθνή αγορά.
Τα μεγέθη μιας οικογενειακής εταιρείας
Σήμερα η Haribo παραμένει 100% οικογενειακή και μη εισηγμένη, χρηματοδοτώντας τις επενδύσεις της από ίδια κεφάλαια. Επικεφαλής είναι ο Χανς-Γκουίντο Ρίγκελ, ανιψιός του Χανς του νεότερου. Το 2018 η έδρα μεταφέρθηκε από τη Βόννη στο γειτονικό Γκράφσαφτ.
Ο ετήσιος τζίρος υπολογίζεται ότι ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ, με τα δύο τρίτα να προέρχονται από το εξωτερικό, ενώ ο όμιλος απασχολεί περίπου 7.000 εργαζομένους με παραγωγή σε πολλές χώρες.
Η εταιρεία ελέγχει πάνω από το μισό της γερμανικής αγοράς σε φρουτόγευστα ζελεδάκια και γλυκόριζα, διατηρώντας ισχυρή θέση και διεθνώς.
Το στοίχημα της επόμενης γενιάς
Το μεγαλύτερο στοίχημα για τη Haribo παραμένει το ίδιο που την ταλαιπώρησε στο παρελθόν. Η διατήρηση της ενότητας και της ανεξαρτησίας της ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές της οικογένειας.
Σε μια αγορά ζαχαρωδών όπου οι περισσότεροι μεγάλοι ανταγωνιστές ανήκουν σε πολυεθνικούς ομίλους, η επιλογή να παραμείνει αμιγώς οικογενειακή και αυτοχρηματοδοτούμενη καθορίζει και τον ρυθμό με τον οποίο μπορεί να επεκταθεί.Η χρυσή αρκουδίτσα άντεξε έναν αιώνα ενωμένη. Το στοίχημα της τρίτης και τέταρτης γενιάς Ρίγκελ είναι να αντέξει άλλον έναν.
