Υπάρχουν ιστορίες που, από τη φύση τους, κινδυνεύουν να ειπωθούν λάθος. Να γίνουν είτε υπερβολικά «ηρωικές» είτε υπερβολικά ιατρικές. Η περίπτωση του Γιάννη Βιδινιώτη κινείται ακριβώς σε αυτό το όριο – και ίσως γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον να ειπωθεί αλλιώς.
Κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Αυστραλία, ο Γιάννης τραυματίστηκε σοβαρά όταν χτύπησε στην παραλία Cottesloe του Περθ, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρή κάκωση στη σπονδυλική στήλη. Ακολούθησε μια δύσκολη περίοδος νοσηλείας και αποκατάστασης, σε μια διαδρομή που αρχικά δεν άφηνε πολλά περιθώρια βεβαιότητας για το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Όχι, όμως, ως αφήγημα επιβίωσης, αλλά ούτε ως αφήγημα θαύματος. Αντίθετα, ως μια καθημερινότητα που ξαναχτίζεται από την αρχή, σε έναν ρυθμό που δεν μοιάζει με τίποτα από όσα θεωρούσε δεδομένα πριν το ατύχημα.
Ο ίδιος βρίσκεται πλέον σε φάση αποκατάστασης, μετά από μια περίοδο όπου οι πιθανότητες δεν ήταν με το μέρος του. Σήμερα όμως, η συζήτηση δεν αφορά τις πιθανότητες. Αφορά το πώς μοιάζει η ζωή όταν το σώμα αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού – και μαζί του αλλάζουν και όλοι οι υπόλοιποι όροι: ο χρόνος, η ανεξαρτησία, η έννοια της καθημερινής κίνησης.
Σε αυτή τη συνέντευξη, δεν προσπαθούμε να εξηγήσουμε το πώς συνέβη, αλλά να πλησιάσουμε το πώς είναι το τώρα.
Αν έπρεπε να περιγράψεις τη ζωή σου σήμερα όχι με ιατρικούς όρους αλλά με μια απλή καθημερινή εικόνα, ποια θα ήταν;
Η καθημερινότητά μου σήμερα έχει μια ρουτίνα που, στην ουσία, θα μπορούσε να έχει οποιοσδήποτε άνθρωπος. Απλώς είναι λίγο πιο προσαρμοσμένη στη νέα πραγματικότητα μετά το ατύχημα.
Υπάρχουν πράγματα που έκανα και πριν και συνεχίζω να κάνω και τώρα, απλώς με διαφορετικό τρόπο. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι πλέον μέσα στην ημέρα μου υπάρχει και η αποκατάσταση, η οποία μοιάζει περισσότερο με μια μορφή γυμναστικής και ευεξίας. Δεν τη βλέπω όμως σαν κάτι ξεχωριστό ή σαν μια υποχρέωση που έρχεται να διακόψει τη ζωή μου. Θέλω να είναι κομμάτι της καθημερινότητάς μου.
Όπως και πριν, θα ξυπνήσω, θα φροντίσω τον εαυτό μου, θα κάνω το πρωινό μου πρόγραμμα με τις διατάσεις για να μπορέσω να σηκωθώ πιο εύκολα, γιατί πλέον το σώμα μου «πιάνεται» πολύ περισσότερο μετά τον ύπνο. Θα ανοίξω ένα βιβλίο, θα βγω μια βόλτα με φίλους και θα πάω στην αποκατάστασή μου.
Το σημαντικό για μένα είναι να μη νιώθω ότι η ζωή μου περιστρέφεται γύρω από την αποκατάσταση. Η αποκατάσταση πρέπει να γίνει μέρος της ζωής και όχι η ζωή να χαρακτηρίζεται από την αποκατάσταση.
Μετά από το ατύχημα, έχει αλλάξει μόνο το σώμα ή και ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι τον χρόνο; Δηλαδή το «πριν» και το «μετά» έχουν ακόμα την ίδια έννοια;
Ο τρόπος που αντιλαμβάνομαι τον χρόνο μετά το ατύχημα δεν έχει καμία σχέση με πριν.
Πριν, μεγάλο μέρος της σκέψης μου ήταν συνέχεια στο μέλλον. Σκεφτόμουν πού θα είμαι σε πέντε χρόνια, σε δέκα χρόνια, αν μου αρέσει αυτό που κάνω, αν είμαι στη σωστή κατεύθυνση. Ταυτόχρονα όμως πολλές φορές με απορροφούσε τόσο πολύ η καθημερινότητα, που τελικά έχανα και τις ίδιες τις μέρες. Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι λειτουργούμε έτσι. Αγχωνόμαστε για το μέλλον, αλλά ξεχνάμε να ζήσουμε το τώρα.
Μετά το ατύχημα ζω κυριολεκτικά το τώρα. Και νιώθω ευγνωμοσύνη που μπορώ να το κάνω. Έφτασα πολύ κοντά στο να χάσω αυτή τη δυνατότητα και τότε κατάλαβα τι σημαίνει πραγματικά το προνόμιο του να ζεις μια απλή καθημερινότητα. Ένα μικρό πράγμα, όπως πέντε λεπτά που σε βλέπει ο ήλιος, ένας καφές με έναν φίλο, ακόμα και η στιγμή που ξαπλώνεις το βράδυ και χαζεύεις λίγο το κινητό σου πριν κοιμηθείς, τα βιώνω πλέον διαφορετικά.
Δεν αγχώνομαι τόσο για το μέλλον, γιατί πλέον ξέρω ότι είναι αβέβαιο. Όταν είσαι σε μια πιο ευάλωτη κατάσταση υγείας, δεν έχεις πια αυτή την αίσθηση ότι «έχω άπειρο χρόνο μπροστά μου». Ο χρόνος γίνεται πιο συγκεκριμένος, πιο μετρημένος, και ακριβώς γι’ αυτό αποκτά μεγαλύτερη αξία.
@ioannis.vidiniotis Join me while I am filming my journey back to not being paralyzed. #sci #injury #rehab #fy #fyp
Σε επηρεάζει ψυχολογικά το να ζητάς βοήθεια σε πράγματα που παλιά ήταν αυτονόητα;
Για καλή μου τύχη, όχι. Νομίζω ότι αυτό συνέβη γιατί πέρασα από ένα στάδιο όπου δεν είχα πραγματικά άλλη επιλογή. Όταν βρισκόμουν στο νοσοκομείο στο εξωτερικό και μετά στο κέντρο αποκατάστασης, ειδικά τους πρώτους μήνες, δεν μπορούσα να κάνω σχεδόν τίποτα μόνος μου.
Έπρεπε να συμφιλιωθώ με την ιδέα ότι οι άνθρωποι γύρω μου θα έπρεπε να με βοηθούν σε όλα. Από την προσωπική μου υγιεινή, μέχρι το να ντυθώ, να ξαπλώσω, να σηκωθώ, να μου φέρουν τον φορτιστή του κινητού μου ή ένα ποτήρι νερό. Ήμουν εντελώς εξαρτημένος. Αυτό, όμως, με βοήθησε να καταλάβω κάτι σημαντικό: δεν υπάρχει ντροπή στο να χρειάζεσαι βοήθεια. Είναι μια πραγματικότητα της στιγμής και πρέπει να τη δεχτείς.
Όσο προχωρά η αποκατάσταση και αρχίζεις να ξανακερδίζεις πράγματα μόνος σου, αλλάζει και η σχέση σου με τη βοήθεια. Θέλεις να δοκιμάσεις τις δυνατότητές σου, να δεις μέχρι πού μπορείς να φτάσεις, αλλά χωρίς να γίνεις υπερβολικά εγωιστής και να κάνεις κάτι που μπορεί να σε πάει πίσω.
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή. Δεν θέλεις να αρνηθείς τη βοήθεια, αλλά ούτε να σταματήσεις να διεκδικείς την ανεξαρτησία σου. Οπότε ζητάμε βοήθεια χωρίς ντροπή, είτε από φίλους είτε από ανθρώπους που μπορεί να μη γνωρίζουμε καν, όταν τη χρειαζόμαστε και παράλληλα προσπαθούμε κάθε μέρα να κερδίζουμε λίγο περισσότερο χώρο μόνοι μας. Γιατί όταν σου αφαιρεθούν όλα, τότε καταλαβαίνεις πόσο σημαντικές είναι αυτές οι μικρές νίκες.
Στην αποκατάσταση υπάρχει συχνά ένα αφήγημα προόδου. Εσύ πώς βιώνεις τις μέρες που δεν υπάρχει πρόοδος;
Ακόμα και οι μέρες που δεν βλέπω κάποια εμφανή πρόοδο, είναι απλώς άλλες μέρες της διαδικασίας.
Αυτό με βοήθησε πολύ να το καταλάβω από την αρχή, γιατί οι γιατροί μου είχαν εξηγήσει πώς λειτουργεί η αποκατάσταση. Στην αρχή η πρόοδος είναι πιο έντονη, γιατί ο οργανισμός ανταποκρίνεται πιο γρήγορα. Μετά όμως έρχεται ένα σημείο όπου η εξέλιξη γίνεται πιο αργή.
Το σημαντικό είναι ότι αυτό που φαίνεται σαν στασιμότητα απ’ έξω, δεν σημαίνει ότι μέσα στο σώμα δεν συμβαίνει τίποτα. Η αναπλαστικότητα των νεύρων είναι μια πολύ αργή διαδικασία. Μπορεί να μην βλέπεις καθημερινά μια τεράστια αλλαγή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει εξέλιξη. Από την πρώτη μέρα μου είχαν πει ότι θα υπάρξουν περίοδοι που θα νιώθω ότι δεν αλλάζει τίποτα, αλλά μέσα μου θα συνεχίζεται μια μεγάλη προσπάθεια. Οπότε δεν δίνω σημασία στις μέρες που δεν βλέπω αποτέλεσμα, συνεχίζω με την ίδια ψυχολογία.
Ένας τρόπος που βοηθά είναι να μη συγκρίνεις τον εαυτό σου με το πού θέλεις να φτάσεις, αλλά με το πού ήσουν πριν από έναν μήνα ή πριν από μια εβδομάδα. Εκεί βλέπεις την πραγματική διαφορά. Η αποκατάσταση είναι πιο έντονη τους πρώτους 9 με 12 μήνες και γενικά τα πρώτα δύο χρόνια θεωρούνται μια περίοδος όπου υπάρχει μεγάλη προσαρμογή του οργανισμού. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μετά σταματάς.
Υπάρχει μια αντίληψη ότι όσο ο οργανισμός συνεχίζει να προσπαθεί, πρέπει να συνεχίζεις κι εσύ. Όπως δεν σταματάς να γυμνάζεσαι επειδή έκανες κοιλιακούς, έτσι και η αποκατάσταση γίνεται μέρος της ζωής σου.
View this post on Instagram
Πόσο σε επηρεάζει το βλέμμα των άλλων όταν κυκλοφορείς;
Πάντα ήμουν ένας άνθρωπος πολύ κοινωνικός και εξωστρεφής, οπότε δεν είχα μάθει να δίνω ιδιαίτερη σημασία στο τι σκέφτονται οι άλλοι για μένα ή στο πώς με κοιτάνε. Δεν με είχε απασχολήσει ποτέ ιδιαίτερα. Από το πώς θα ντυθώ για να πάω σε ένα θέατρο μέχρι το να βρεθώ μπροστά σε πολλά μάτια όταν έκανα χορό, είχα μάθει να υπάρχω χωρίς να σκέφτομαι συνέχεια την κριτική των άλλων.
Μετά το ατύχημα, η πρώτη φορά που ένιωσα ότι ίσως με επηρεάζει το βλέμμα του κόσμου ήταν όταν πήγα σε ένα θερινό σινεμά, σε μία από τις πρώτες μου εξόδους έξω από το κέντρο αποκατάστασης. Εκείνη τη στιγμή ένιωσα σαν να ήταν όλα τα βλέμματα πάνω μου. Σαν να με παρατηρούσαν και να προσπαθούσαν να καταλάβουν την κατάστασή μου.
Όταν βρίσκεσαι μέσα σε ένα κέντρο αποκατάστασης, περιβάλλεσαι από ανθρώπους που περνούν κάτι παρόμοιο με εσένα. Όταν όμως επιστρέφεις στον έξω κόσμο, ξαφνικά συγκρίνεσαι ξανά με την καθημερινότητα που είχες πριν και με ανθρώπους που κινούνται διαφορετικά. Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο. Ευτυχώς, δεν έμεινα σε αυτή τη σκέψη. Αντίθετα, προσπαθώ να αγκαλιάσω την αναπηρία μου και τον τρόπο με τον οποίο υπάρχω πλέον, γιατί πιστεύω ότι αυτό μπορεί να δώσει δύναμη και σε άλλους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν κάτι αντίστοιχο και ίσως φοβούνται να βγουν από το σπίτι τους.
Δεν θέλω κάποιος να με δει με το μπαστούνι και να σκεφτεί «κρίμα το παιδί που περπατάει έτσι». Θα ήθελα να με δει και να σκεφτεί «κοίτα να δεις τον μπαγάσα που βγήκε βόλτα και δεν τον νοιάζει τίποτα». Δεν περιμένω από κάποιον άλλον να μου δώσει την αυτοπεποίθηση που χρειάζομαι. Βγαίνω έξω και συνεχίζω να ζω τη ζωή μου, είτε με μπαστούνι είτε χωρίς.
Η έννοια της ανεξαρτησίας τι σημαίνει για εσένα σήμερα; Είναι κάτι που κερδίζεται λίγο-λίγο ή κάτι που επαναπροσδιορίζεται συνεχώς;
Η ανεξαρτησία, με την έννοια του να είσαι ελεύθερος σωματικά αλλά και ψυχικά, είναι κάτι που κερδίζεται μέρα με τη μέρα και ίσως αυτό είναι κάτι που δεν συνειδητοποιούμε ως άνθρωποι. Δεν χρειάζεται να περάσουμε κάτι τραγικό για να καταλάβουμε πόσο προνομιούχοι είμαστε.
Όταν μιλάμε για ανεξαρτησία ή ελευθερία, μιλάμε για πράγματα που πολλές φορές θεωρούμε δεδομένα. Μέσα στην καθημερινότητα μπορεί να μας απορροφούν η δουλειά, τα έξοδα, το άγχος, οι υποχρεώσεις, τα προσωπικά μας προβλήματα. Όλα αυτά είναι υπαρκτά και ο καθένας παλεύει με τα δικά του. Αλλά στο τέλος της ημέρας, ανεξαρτησία είναι το ότι μπορείς, αν το θελήσεις, να ταξιδέψεις, να πας μια εκδρομή με φίλους, να περπατήσεις στο κέντρο της Αθήνας, να πας σε ένα πάρκο, να κάνεις ποδήλατο, να κολυμπήσεις στη θάλασσα. Αυτά είναι πράγματα που πριν δεν τα σκεφτόμαστε καν.
Εμένα αυτή η δυνατότητα μού αφαιρέθηκε από το μηδέν και γι’ αυτό και το ότι την ξανακερδίζω λίγο λίγο κάθε μέρα είναι μια τεράστια νίκη. Δεν χρειάζεται να αγχώνομαι τώρα αν σε έναν χρόνο θα μπορώ να κάνω πεζοπορίες στα βουνά. Χαίρομαι που σήμερα ανέβηκα μια ανηφόρα ή που ανέβηκα κάποια σκαλιά λίγο πιο εύκολα, που ντύνομαι πιο εύκολα ή ακόμα περισσότερο που μπορώ να σκύψω χωρίς να σκέφτομαι ότι θα πέσω. Αυτά είναι ανεξαρτησία.
Ίσως το μεγαλύτερο σημάδι είναι όταν αρχίζουν και οι άνθρωποι γύρω σου να σταματούν να ανησυχούν συνεχώς για εσένα. Εκεί καταλαβαίνεις ότι κάτι έχεις ξανακερδίσει.
Πώς το ατύχημα άλλαξε η δυναμική της οικογένειας;
Το ατύχημα έφερε την οικογένειά μου πολύ πιο κοντά. Η μαμά μου βρήκε ένα θάρρος που ίσως ούτε η ίδια ήξερε ότι είχε. Ταξίδεψε μόνη της και ήρθε στο νοσοκομείο στο εξωτερικό και στη συνέχεια επιστρέψαμε μαζί από την Αυστραλία. Ο μπαμπάς μου και ο αδερφός μου ήταν οι αφανείς ήρωες όλης αυτής της ιστορίας. Σίγουρα, λοιπόν, ήρθαμε πιο κοντά σαν οικογένεια.
Αυτό, όμως, που με χαροποιεί περισσότερο είναι ότι άλλαξε και ο τρόπος που βλέπουν τη ζωή. Νομίζω ότι αυτό συνέβη και σε αρκετούς ανθρώπους γύρω μου. Έχω φίλους που μου έχουν πει ότι μπορεί να πηγαίνουν στη δουλειά, να κολλάνε στην κίνηση, να μην βρίσκουν πάρκινγκ, να αγχώνονται με ένα πρότζεκτ και μετά ξαφνικά να σκέφτονται: «Γιατί κάθομαι και αγχώνομαι τόσο; Ο Γιάννης προσπαθεί να μάθει ξανά να περπατά» και αυτό βάζει πολλά πράγματα στη θέση τους.
Όταν σκέφτεσαι το κοντινό μέλλον, τι είναι αυτό που θα ήθελες να έχει αλλάξει πραγματικά στην καθημερινότητά σου σε έναν χρόνο από τώρα;
Σε έναν χρόνο από τώρα, όταν θα έχει περάσει περίπου ενάμισης χρόνος από το ατύχημα, ο μεγαλύτερος στόχος μου είναι να μπορώ να περπατάω χωρίς στήριξη – χωρίς μπαστούνι, χωρίς πατερίτσα.
Έχω αποδεχτεί, βέβαια, ότι μπορεί να μη φτάσω σε ένα βάδισμα ακριβώς όπως ήταν πριν και δεν με ενοχλεί. Δεν με πειράζει αν υπάρχει ένα μικρό κουσούρι, αν κουτσαίνω λίγο ή αν το σώμα μου έχει αλλάξει τον τρόπο που κινείται. Αυτό που θέλω είναι να έχω την ισορροπία και την αυτονομία, ώστε να μπορώ να βγαίνω έξω χωρίς να αγχώνομαι ότι μια λακκούβα ή ένα εμπόδιο μπορεί να με ρίξει.
Από εκεί και πέρα, ένας πιο μακροπρόθεσμος και αισιόδοξος στόχος είναι να επιστρέψω στις πεζοπορίες. Έχω μεγάλη αγάπη για τα βουνά και τη φύση. Πριν το ατύχημα, μάλιστα, ήμουν αρκετά ριψοκίνδυνος. Στις διακοπές μου στη Σαμοθράκη ανέβαινα σε βράχια και καταρράκτες, έκανα βουτιές από ψηλά και τελικά το ατύχημα έγινε στα ρηχά, εκεί που δεν το περίμενα.
Αυτό ήταν ένα μεγάλο μάθημα για το πόσο ευάλωτοι είμαστε. Μέσα σε ένα δευτερόλεπτο μπορεί να αλλάξει ολόκληρη η ζωή σου. Αλλά δεν θέλω αυτό να με κρατήσει μακριά από πράγματα που αγαπάω. Γιατί η φύση, μια πεζοπορία, ένα βουνό, ένα φαράγγι, δεν είναι απλώς μια δραστηριότητα. Είναι κάτι που καθαρίζει το μυαλό σου και σε φέρνει ξανά κοντά στον εαυτό σου. Ακόμα κι αν δεν μπορώ να το κάνω με τον ίδιο τρόπο που το έκανα πριν, το να μπορώ να το κάνω ξανά θα είναι μια τεράστια νίκη.
Υπάρχει κάτι που όλοι θεωρούν ότι σου λείπει, αλλά τελικά δεν σου λείπει καθόλου;
Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι γύρω μου πιστεύουν πως αυτό που θα μου λείψει περισσότερο είναι η νυχτερινή ζωή. Το να βγαίνω για ποτό, να στέκομαι όρθιος σε ένα μπαράκι, να ξενυχτάω, να πίνω, να γυρνάω αργά το βράδυ. Βλέπω φίλους μου να προσπαθούν να με καθησυχάσουν λέγοντας «μην ανησυχείς, θα ξαναβγούμε, θα πιούμε, θα περάσουμε όπως παλιά». Και εγώ προσπαθώ να τους εξηγήσω ότι, στην πραγματικότητα, αυτό δεν είναι κάτι που μου λείπει τόσο πολύ.
Ποτέ δεν ένιωθα ότι με γέμιζε ιδιαίτερα η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ ή το να βγαίνω απλώς για να βγω. Μπορεί κάποιες φορές να υπήρχε μια ευφορία της στιγμής, αλλά όσο μεγαλώνω καταλαβαίνω ότι αυτό δεν είναι κάτι που πραγματικά με γεμίζει. Αυτό που μου λείπει περισσότερο είναι κάτι πολύ πιο απλό.
Μου λείπει να κάτσω σε ένα μεζεδοπωλείο με φίλους, σε ένα εστιατόριο, να μαγειρέψουμε σπίτι, να κάνουμε ένα πικνίκ. Να χαθεί η αίσθηση του χρόνου. Να φάμε, να πιούμε κάτι χαλαρά και να μιλήσουμε για πράγματα που πραγματικά μας απασχολούν. Αυτές οι στιγμές είναι που έχουν αξία για μένα.
Νομίζω ότι πολλές φορές ως κοινωνία κυνηγάμε πολύ την έξοδο, το ξενύχτι, το να «περάσουμε καλά» με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Να βγούμε, να πιούμε, να γυρίσουμε αργά. Αλλά τελικά, αυτό που μου λείπει δεν είναι το να είμαι κάπου όρθιος μέχρι το πρωί, αλλά η ουσιαστική συναναστροφή. Οι ήρεμες στιγμές με ανθρώπους που αγαπάω και οι συζητήσεις που δεν χωράνε μέσα στην πίεση της καθημερινότητας.
Αν αυτή τη συνέντευξη τη διαβάσει κάποιος που βρίσκεται τώρα στην αρχή μιας αντίστοιχης διαδρομής, τι θα ήθελες να κρατήσει;
Το πρώτο πράγμα που θα ήθελα να του πω είναι να προσπαθήσει να μην πανικοβληθεί από όλα τα πιθανά σενάρια που μπορεί να φέρει το μέλλον.
Νομίζω ότι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους στην αρχή μιας τέτοιας διαδρομής είναι να αρχίσεις να σκέφτεσαι όλες τις πιθανές εκδοχές. Τι θα γίνει σε έναν μήνα, σε έξι μήνες, σε έναν χρόνο, αν θα περπατήσεις ξανά, αν θα αλλάξει η ζωή σου, αν θα μπορείς να κάνεις όσα έκανες πριν. Αυτές οι σκέψεις μπορούν να σε εξαντλήσουν ψυχολογικά.
Εγώ δεν προσπάθησα ποτέ να ζήσω μέσα σε αυτά τα σενάρια. Δεν σκέφτηκα ποτέ αν θα ξαναπερπατήσω, αν θα ξανασηκωθώ, αν θα χρειαστώ αμαξίδιο, αν θα με αποδεχτεί η κοινωνία ή ο κύκλος μου, τι θα μπορώ να κάνω στο μέλλον. Σκεφτόμουν μόνο το επόμενο βήμα. Για παράδειγμα πως σε μία ώρα έχω να πάρω τα φάρμακά μου ή πως αύριο θα έρθει ένας φίλος να με επισκεφτεί.
Μόνο όταν μένεις στα δεδομένα της ημέρας, δημιουργείς μια ψυχολογία πολύ πιο ήρεμη – και η αποκατάσταση χρειάζεται πάνω απ’ όλα ψυχική ηρεμία.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο πολλές φορές δεν είναι το σώμα αλλά το μυαλό μας. Δεν συγκρίνουμε τον εαυτό μας με αυτόν που ήμασταν πριν. Δεν προσπαθούμε να ξαναφέρουμε ακριβώς την παλιά μας ζωή, αλλά προσπαθούμε να χτίσουμε μια νέα καθημερινότητα στην οποία θα είμαστε ξανά ελεύθεροι. Κάθε μικρή νίκη έχει αξία.
Το πώς ήμουν σήμερα είναι αυτό που με ενδιαφέρει, όχι το πώς ήμουν χθες ή το πώς φαντάζομαι ότι θα είμαι αύριο. Βήμα-βήμα. Αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται.
