6 Νοεμβρίου 2001
Χρεοκοπεί η Sabena, ο εθνικός αερομεταφορέας του Βελγίου. Είναι η εποχή που στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, οι ΗΠΑ συγκλονίζονται από τα λογιστικά σκάνδαλα που οδήγησαν στη χρεοκοπία του ενεργειακού κολοσσού της Enron και όχι μόνο. Πολλοί ηγέτες επιχειρήσεων ισχυρίζονται ότι τέτοιου είδους απάτες δεν θα μπορούσαν να συμβούν στην Ευρώπη, όπου η εποπτεία είναι πολύ πιο αυστηρή. Όμως η υπόθεση της Sabena τους διαψεύδει. Η χρεοκοπία της αεροπορικής είναι μια ιστορία προκλητικής κακοδιαχείρισης. Μια εταιρεία με φτωχή ανταγωνιστικότητα και ακόμα χειρότερη ρευστότητα οδηγήθηκε στην καταστροφή από μια σειρά λανθασμένες στρατηγικές κινήσεις διοικήσεων που έκαναν τη μία γκάφα μετά την άλλη.
Όπως έγραφε το περιοδικό Time την εποχή της χρεοκοπίας της, η Sabena αντιμετώπιζε προβλήματα για χρόνια. Η εταιρεία είχε ιδρυθεί το 1923 και συνέδεε προορισμούς της Ευρώπης και της βελγικής αποικίας του Κονγκό. Στο αποκορύφωμα της επιτυχίας της, τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, επεκτάθηκε με γοργούς ρυθμούς.
Όμως μετά ήρθαν το τέλος της αποικιοκρατίας, τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970, εργασιακές εντάσεις και αυξανόμενες ζημιές, που απαιτούσαν από τις βελγικές κυβερνήσεις να βάζουν κάθε τόσο το χέρι στην τσέπη για να σώσουν τη Sabena.
Έως την δεκαετία του 1980, η αεροπορική έμοιαζε με βαρέλι χωρίς πάτο. Μια προσπάθεια αναδιάρθρωσης το 1982-1983 έφερε κάποια ανάσα, όμως σε μία εποχή που οι αερομεταφορές άλλαζαν δραματικά, η Sabena ήταν πολύ μικρή και τα κόστη της πολύ μεγάλα. Χρειαζόταν έναν συνέταιρο για να επιβιώσει.
Κάπως έτσι, τον Μάιο του 1995, και έπειτα από τις αποτυχημένες της προσπάθειες να συνάψει συμμαχίες με την SAS, την British Airways, την KLM και την Air France, η Sabena υπογράφει συμφωνία με την Swissair.
Οι Βέλγοι ήταν ενθουσιασμένοι, αφού έβλεπαν την Swissair σαν μια «ιπτάμενα τράπεζα».
Με βάση τους όρους της συμφωνίας, η Swissair έλαβε το 49,5% του βελγικού αερομεταφορέα και απέκτησε μια οψιόν για την αύξηση του ποσοστού της αργότερα.
Την εποχή εκείνη, η Swissair είχε βγει για «κυνήγι», καθώς ακολουθούσε μια επιθετική εκστρατεία επέκτασης, συνάπτοντας συμμαχίες και αγοράζοντας ποσοστά σε μικρότερες εταιρείες, με στόχο να γίνει ένας από τους μεγάλους «παίκτες» τους αιθέρες της Ευρώπης.
Το deal με την Sabena της έδινε πρόσβαση στο hub των Βρυξελλών, στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και παρότι δεν είχαν πλειοψηφικό ποσοστό, οι Ελβετοί ανέλαβαν τον λειτουργικό έλεγχο της ελβετικής αεροπορικής.
Έτσι, ο νέος CEO της Sabena, ο Ελβετός Paul Reutlinger, άρχισε να πιέζει για μια γρήγορη στρατηγική επέκτασης. Επί των ημερών του, από το Φεβρουάριο του 1996 έως τον Αύγουστο του 2000, η Sabena υπερδιπλασίασε την επιβατική της κίνηση, πάνω από τα 10 εκατ. άτομα, ενώ προσέθεσε 25 νέους προορισμούς.
Όταν η εταιρεία ανακοίνωσε κέρδη για το 1998, τα πρώτα μετά από τουλάχιστον μία δεκαετία, ολόκληρο το Βέλγιο την χειροκρότησε.
Αλλά η εικόνα αυτή δεν ήταν πραγματική. Κατά βάθος, τα αποτελέσματά της έλαβαν ώθηση από τις καλές συνθήκες στον ευρύτερο κλάδο των αερομεταφορών και από έκτακτα μεγέθη.
Στην πραγματικότητα, τα οικονομικά της Sabena ήταν άσχημα και θα γίνονταν ακόμα χειρότερα εξαιτίας μιας μοιραίας απόφασης.
Στα τέλη του 1997, η εταιρεία σχεδίαζε να παραγγείλει 17 νέα Airbus, για να ανανεώσει και να επεκτείνει τον στόλο της, που την εποχή εκείνη μετρούσε 37 αεροσκάφη. Όμως την τελευταία στιγμή, η παραγγελία διπλασιάστηκε μυστηριωδώς στα 34 αεροπλάνα. Το κόστος άγγιζε το 1 δισ. δολάρια, ήταν δηλαδή πενταπλάσιο από τα κεφάλαια που διέθετε η εταιρεία τη στιγμή εκείνη.
Και το πιο εξοργιστικό είναι ότι το δ.σ. της Sabena δεν είχε καν ένα business plan που να δικαιολογεί την παραγγελία τόσο πολλών αεροπλάνων ή κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο για την χρηματοδότησή της.
Ο Reutlinger αποχώρησε από την Sabena το 2000, για να αναλάβει τη γαλλική μονάδα της Swissair, παραδίδοντας τα ηνία στον βετεράνο της Lufthansa, Christoph Müller.
Εκείνος αμέσως αντιλήφθηκε τον κίνδυνο στον οποίο βρισκόταν η αεροπορική και μέσα σε ένα μήνα κατήρτισε ένα δραστικό σχέδιο αναδιάρθρωσης, το οποίο ονόμασε Blue Sky. «Δεν χρειαζόταν να είσαι πυρηνικός φυσικός για να γνωρίζεις ότι η Sabena είχε σοβαρά προβλήματα», θα έλεγε ο Müller στο Time. «Απλά χρειαζόταν να διαβάσεις τον ισολογισμό».
Πραγματικά, η συμφωνία με την Airbus είχε φορτώσει υπερβολικά την Sabena, αφού το ύψος της ήταν την εποχή εκείνη διπλάσιο ακόμα και από την κεφαλαιοποίηση της Swissair.
Οι τελευταίοι μήνες της Sabena ήταν πολύ άσχημοι. Μπροστά στις περικοπές που πρότεινε ο Müller, τα σωματεία των εργαζομένων απάντησαν με κινητοποιήσεις, φτάνοντας σε κάποιο σημείο ακόμα και να αποκλείσουν ένα αεροπλάνο της Swissair στον διάδρομο του αεροδρομίου των Βρυξελλών.
Εν τω μεταξύ, η Swissair αντιμετώπιζε τα δικά της προβλήματα, καθώς εμφάνιζε υψηλές ζημιές, με αποτέλεσμα να μην τηρήσει τη συμφωνία της για κεφαλαιακή στήριξη της Sabena. Οι Βέλγοι προσέφυγαν στη δικαιοσύνη και πέτυχαν ένα συμβιβασμό, όμως μετά ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου.
Μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα στη Νέα Υόρκη, η επιβατική κίνηση σε όλο τον κόσμο μειώθηκε κατακόρυφα.
Περίπου ένα μήνα μετά, η Swissair προσγείωσε τον στόλο της και η Sabena αναζήτησε προστασία από τους πιστωτές της. Στις 6 Νοεμβρίου, η Sabena κηρύσσει πτώχευση. Ήταν η μεγαλύτερη στην ιστορία της χώρας, ενώ στοίχισε 8.000 θέσεις εργασίας.
