Σχολικές τάξεις στο Ηνωμένο Βασίλειο λειτουργούν κανονικά, με θρανία, κουδούνια και παρουσιολόγια, αλλά ο δάσκαλος δεν βρίσκεται εκεί, αλλά 300 μίλια μακριά ή δεν υπάρχει καν!
Σχολεία σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο δοκιμάζουν δασκάλους με deepfake τεχνολογία και προσλαμβάνουν απομακρυσμένους εκπαιδευτικούς για να παραδίδουν μαθήματα σε μαθητές που βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Η κυβέρνηση στηρίζει αυτή τη μετάβαση, μιλώντας για μια ιστορική ευκαιρία μετασχηματισμού της εκπαίδευσης και για μείωση του διοικητικού φόρτου των εκπαιδευτικών. Στην πράξη, όμως, το σχολείο μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε τεχνολογική αποτελεσματικότητα και ανθρώπινη παρουσία.
Όταν ο δάσκαλος είναι στην οθόνη
Στο The Valley Leadership Academy στο Λάνκασαϊρ, όπως αναφέρει το BBC, από τον Σεπτέμβριο, οι καλύτεροι μαθητές της 9ης, 10ης και 11ης τάξης διδάσκονται μαθηματικά από απομακρυσμένο καθηγητή που βρίσκεται στο Ντέβον, περίπου 300 μίλια μακριά. Η τάξη είναι γεμάτη. Ο πίνακας γράφεται. Το μάθημα προχωρά. Η φυσική παρουσία απουσιάζει. Εκπαιδευτικοί τοσο στο ίδιο σχολείο, όσο και απ την υπόλοιπη χώρα αντιδρούν με πάθος, τονίζοντας πως ο κάθε ο εικονικός καθηγητής μπορεί να διεκπεραιώνει την ύλη, αλλά δεν είναι εκπαιδευτικός στην ουσία συμμετέχοντας στην εξέλιξη, τις δράσεις, τις συγκινήσεις μαθητών και γονιών. Ούτε θα σφίξει το χέρι της μητέρα την ημέρα των αποτελεσμάτων, ούτε θα εκτιμήσει συμπεριφορές στο διάδρομο και στην προαύλιο μα ούτε και θα πανηγυρίσει γιατί κέρδισε έναν αγώνα το σχολείο.
Το θέμα λοιπόν, δεν αφορά στη διδακτική επάρκεια αλλά στη σχέση εκπαιδευτικού και μαθητή. Οι εκπαιδευτικοί προχώρησαν σε απεργίες δύο συνεχόμενες εβδομάδες. Η Εθνική Ένωση Εκπαίδευσης, ή NEU μίλησε για «απαράδεκτη κατάσταση». Η διοίκηση του σχολείου απάντησε ότι πρόκειται για «μικρής κλίμακας πρωτοβουλία» με θετικά αποτελέσματα, σχεδιασμένη ως απάντηση στην εθνική έλλειψη ειδικευμένων καθηγητών μαθηματικών.
Όταν η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά πρόσωπο
Σε άλλα σχολεία του Ηνωμένου Βασιλείου, η τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται στη διδασκαλία μαθήματος. Στο Great Schools Trust, που διαχειρίζεται σχολεία στο Λίβερπουλ, το Γουόρινγκτον και το Μπόλτον, η ΑΙ μπαίνει βαθιά στη διδακτική διαδικασία. Ο διευθύνων σύμβουλος Σέιν Ιέρστον μιλά για εκπαίδευση «παγκόσμιας κλάσης» και υποστηρίζει ότι η τεχνολογία μπορεί να ελευθερώσει χρόνο για αυτό που θεωρεί ουσιαστικότερο, δηλαδή τον χαρακτήρα, την ηγετική ικανότητα, την ανθεκτικότητα. Ήδη, οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν συστήματα ΑΙ για τη βαθμολόγηση εξετάσεων και προσομοιώσεων, διαδικασίες που, σύμφωνα με το ίδρυμα, είναι πιο ακριβείς από την ανθρώπινη αξιολόγηση. Ο Μπέντζαμιν Μπάρκερ, διευθυντής τεχνητής νοημοσύνης του Trust, εξηγεί ότι τα συστήματα μπορούν να εντοπίζουν κενά στη μάθηση και να προτείνουν στοχευμένα επόμενα βήματα. Μετά τη βαθμολόγηση, ένα AI deepfake θα δημιουργεί εξατομικευμένα βίντεο ανατροφοδότησης για κάθε μαθητή. Ένα πρόσωπο που μιλά, σχολιάζει, ενθαρρύνει, χωρίς να υπάρχει πραγματικός άνθρωπος πίσω από την κάμερα. Η τεχνολογία θα δοκιμαστεί εντός του έτους και θα αξιολογηθεί από προσωπικό, μαθητές και γονείς. Η χρήση της, όπως τονίζεται, θα είναι προαιρετική.
«Δεν προσπαθούμε να αντικαταστήσουμε τους εκπαιδευτικούς», λέει ο Ιέρστον. «Προσπαθούμε να δούμε πώς η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος της κοινωνίας». Τα deepfakes προβλέπεται να χρησιμοποιηθούν και για μαθητές που απουσιάζουν, αλλά και για τη μετάφραση επικοινωνίας με γονείς στις 46 γλώσσες που ομιλούνται στα σχολεία του Trust.
Οι γονείς δεν έχουν πειστεί
Αν οι διοικήσεις μιλούν για μέλλον, οι γονείς παραμένουν στο παρόν. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του οργανισμού Parentkind, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 5.000 γονείς, μόλις το 12% θεωρεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να χρησιμοποιείται στην τάξη. Ο Φρανκ Γιανγκ, διευθυντής πολιτικής του οργανισμού, μιλά για έντονη καχυποψία, επισημαίνοντας ότι η αποδοχή θα μπορούσε να αυξηθεί μόνο αν υπάρξει σαφής ενημέρωση και διαφάνεια.
Τα στοιχεία δείχνουν, ωστόσο, ότι η χρήση της ΑΙ από τους εκπαιδευτικούς αυξάνεται ραγδαία. Σύμφωνα με το εργαλείο Teacher Tapp, τον Οκτώβριο του 2024 το 31% των εκπαιδευτικών δήλωνε ότι είχε χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για τη δουλειά του. Έναν χρόνο αργότερα, το ποσοστό είχε φτάσει το 58%. Η τεχνολογία προχωρά πιο γρήγορα από τη συναίνεση. Για πολλούς εκπαιδευτικούς οι εξελίξεις αυτές είναι φορτισμένες από τη μνήμη του Covid, όταν τα σχολεία έκλεισαν και η εκπαίδευση μεταφέρθηκε μαζικά στο διαδίκτυο, όπου θεωρούν πως υπήρξαν τεράστια κενά στη μάθηση. Ο φόβος τους είναι ότι η κανονικοποίηση της οθόνης, έστω και με καλύτερη τεχνολογία, μπορεί να επαναφέρει παλιά τραύματα, με παιδιά και εφήβους να μη ξεκολάνε απ τις οθόνες καθόλου. Η διοίκηση του σχολείου απαντά ότι η σημερινή εξ αποστάσεως διδασκαλία είναι δομημένη, υποστηριζόμενη και πραγματοποιείται εντός σχολείου.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι δάσκαλοι ΑΙ εμφανίζονται ως λύση ανάγκης, ως εργαλείο, ως προσωρινή απάντηση σε ελλείψεις. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βαθμολογεί, να αναλύει, να μιλά, αλλά αυτό δεν αρκεί. Ο Τζον Ντιούι, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους, παιδαγωγούς και κοινωνικούς στοχαστές του 20ού αιώνα, που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη σύγχρονη θεωρία της εκπαίδευσης και της δημοκρατίας, διατράνωνε πως «η εκπαίδευση δεν είναι η μετάδοση γνώσης, αλλά η αφύπνιση της ανθρώπινης δυνατότητας». Για αυτόν η εκπαίδευση δεν μπορεί ποτέ να είναι παθητική αποστήθιση γνώσεων, αλλά ζωντανή διαδικασία εμπειρίας, σκέψης και κοινωνικής συμμετοχής και το σχολείο όφειλε να προετοιμάζει ενεργούς πολίτες και όχι απλώς πειθαρχημένους μαθητές.
Ο ρόλος του δασκάλου, έτσι, δεν είναι να μεταδίδει πληροφορίες, αλλά να καθοδηγεί, να παρατηρεί και να προσαρμόζει τη διδασκαλία στις ανάγκες του παιδιού. Και κανείς αλγόριθμος δεν μπορεί να κάνει τίποτα απ’ αυτά.
