Κάθε χρόνο οι Έλληνες φορολογούμενοι χρηματοδοτούν έναν διαρκώς διευρυνόμενο κρατικό μηχανισμό. Υπουργεία, γενικές γραμματείες, οργανισμοί, εποπτευόμενοι φορείς και παράλληλα ένα πλέγμα ανεξάρτητων αρχών που δημιουργήθηκε σταδιακά τις τελευταίες δεκαετίες με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και του ελέγχου. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν όλες αυτές οι δομές εξακολουθούν να δικαιολογούν την ύπαρξή τους ή αν ορισμένες έχουν εξελιχθεί σε ένα ακριβό διοικητικό σύστημα με αλληλοεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού, οι ανεξάρτητες αρχές και οι ρυθμιστικοί φορείς κοστίζουν συνολικά πάνω από 1,5 δισ. ευρώ ετησίως. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αφορά την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, η οποία απασχολεί περισσότερους από 13.500 εργαζομένους και διαθέτει τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό μεταξύ όλων των ανεξάρτητων αρχών. Αν αφαιρεθεί η ΑΑΔΕ, οι υπόλοιπες αρχές εξακολουθούν να απορροφούν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για μισθοδοσία, λειτουργικές δαπάνες, κτιριακές υποδομές και διοικητική υποστήριξη.
Η μόνη που μπορεί εύκολα να εξαιρεθεί από αυτή τη συζήτηση είναι η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων. Η ΑΑΔΕ φέρνει χρήματα στο κράτος. Οι έλεγχοι, οι διασταυρώσεις, η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων και η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής αποδίδουν μετρήσιμο αποτέλεσμα στα δημόσια έσοδα. Η συνεισφορά της αποτυπώνεται κάθε χρόνο στους προϋπολογισμούς και στα φορολογικά έσοδα που καταγράφουν νέα υψηλά επίπεδα.
Από εκεί και πέρα αρχίζει μια διαφορετική συζήτηση. Ο Συνήγορος του Πολίτη εξετάζει καταγγελίες για τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Ωστόσο η εύρυθμη λειτουργία της διοίκησης αποτελεί ευθύνη των ίδιων των υπουργείων και των εκλεγμένων πολιτικών που βρίσκονται στην ηγεσία τους. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων δραστηριοποιείται σε ένα πεδίο όπου νομοθετεί το κράτος και εφαρμόζουν πολιτικές τα αρμόδια υπουργεία. Η ΑΔΑΕ παρακολουθεί ζητήματα απορρήτου των επικοινωνιών, ενώ το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης διαθέτει επίσης υπηρεσίες και μηχανισμούς εποπτείας. Το ΕΣΡ εποπτεύει το ραδιοτηλεοπτικό τοπίο, όταν ήδη υπάρχει το αρμόδιο κυβερνητικό χαρτοφυλάκιο και η νομοθετική εξουσία που καθορίζει το πλαίσιο λειτουργίας των μέσων ενημέρωσης.
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζεται και στις ρυθμιστικές αρχές. Η ΡΑΑΕΥ ασχολείται με την ενέργεια, τα ύδατα και τα απόβλητα, τομείς στους οποίους υπάρχουν υπουργεία, γενικές γραμματείες, διευθύνσεις και κρατικοί μηχανισμοί με συναφείς αρμοδιότητες. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού παρακολουθεί την αγορά, ενώ το Υπουργείο Ανάπτυξης διαθέτει επίσης υπηρεσίες που παρεμβαίνουν και εποπτεύουν την οικονομική δραστηριότητα.
Οι υποστηρικτές του θεσμού υποστηρίζουν ότι οι ανεξάρτητες αρχές λειτουργούν μακριά από πολιτικές παρεμβάσεις. Οι επικριτές τους απαντούν ότι η χώρα έχει φτάσει στο άλλο άκρο, δημιουργώντας έναν δεύτερο διοικητικό μηχανισμό που λειτουργεί παράλληλα με το κράτος, με ξεχωριστές διοικήσεις, οργανόγραμμα, προσωπικό και προϋπολογισμούς, οι οποίοι τελικά χρηματοδοτούνται από τον ίδιο φορολογούμενο.
Υπάρχει βεβαίως μία σημαντική εξαίρεση: Η ΕΛΣΤΑΤ. Μετά τα όσα συνέβησαν την περίοδο της δημοσιονομικής κρίσης, η Ελλάδα χρειάζεται έναν αξιόπιστο στατιστικό φορέα που θα παρέχει στοιχεία τα οποία γίνονται αποδεκτά από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις αγορές και τους διεθνείς οργανισμούς. Η αξιοπιστία των στατιστικών δεδομένων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την οικονομική εικόνα της χώρας και για τη διεθνή αξιοπιστία της.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει. Πόσες από τις σημερινές ανεξάρτητες αρχές παράγουν έργο που δεν θα μπορούσε να ασκηθεί από τα αρμόδια υπουργεία; Πόσες δικαιολογούν το λειτουργικό τους κόστος, το προσωπικό τους και τις δαπάνες που εγγράφονται κάθε χρόνο στον κρατικό προϋπολογισμό; Και κυρίως, πόσες προσφέρουν απτό αποτέλεσμα στον πολίτη;
Σε μια εποχή που κάθε δημόσιο ευρώ μετρά, η αξιολόγηση όλων των κρατικών δομών δεν μπορεί να αποτελεί ταμπού. Η αποτελεσματικότητα δεν κρίνεται από τον αριθμό των φορέων αλλά από το αποτέλεσμα που παράγουν. Και αυτό είναι μια συζήτηση που αργά ή γρήγορα θα ανοίξει, όπως θα ανοίξει και η κουβέντα για τα ΚΕΠ που ήδη τα έχει αντικαταστήσει το gov.gr .
